Firmalar için arabuluculuk, bir şirketin işçileriyle, müşterileriyle, tedarikçileriyle veya ortaklarıyla yaşadığı uyuşmazlıkları, tarafsız bir arabulucunun yardımıyla mahkeme dışında çözme yoludur. Bazı uyuşmazlıklarda arabuluculuk isteğe bağlıdır; işçi alacakları ve konusu para olan ticari davalar gibi birçok uyuşmazlıkta ise dava açmadan önce arabulucuya başvurmak kanunen zorunludur. Arabulucu karar vermez; taraflar anlaşırsa çözüm onların ortak iradesiyle ortaya çıkar.
Firmalar hangi uyuşmazlıklarda arabulucuya gitmek zorunda?
- İş uyuşmazlıkları: Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talepleri. Bu alacaklara ilişkin itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da kapsamdadır (7036 sayılı Kanun m.3). İş kazası ve meslek hastalığı tazminatları bu zorunluluğun dışındadır.
- Ticari uyuşmazlıklar: Ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları (Türk Ticaret Kanunu m.5/A).
- Kira ve taşınmaz uyuşmazlıkları: Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar (ilamsız icra yoluyla tahliye hariç), ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıkları (6325 sayılı Kanun m.18/B).
- Tüketici uyuşmazlıkları: Tüketici hakem heyetinin görev sınırını aşan uyuşmazlıklar.
Arabulucuya başvurmadan açılan dava, dava şartı eksikliği nedeniyle usulden reddedilir.
Süreç nasıl işler?
Başvuru
Zorunlu arabuluculukta başvuru, arabuluculuk bürosuna yapılır ve büro listeden bir arabulucu görevlendirir; taraflar listedeki bir arabulucu üzerinde anlaşırsa o kişi görevlendirilir. İş uyuşmazlıklarında başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır (7036 sayılı Kanun m.3/5). Bir işçi firmaya karşı başvurduğunda, firma yetkisiz bir büroya başvurulduğunu düşünüyorsa buna en geç ilk toplantıda itiraz edebilir.
Süreler
- İş uyuşmazlıkları: Arabulucu, görevlendirmeden itibaren üç hafta içinde süreci sonuçlandırır; zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatılabilir.
- Ticari uyuşmazlıklar: Süre altı haftadır; zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılabilir.
İlk toplantıya katılmamanın sonucu
Firmalar için en önemli risklerden biri budur. Geçerli bir mazeret göstermeden ilk toplantıya katılmayan taraf son tutanakta belirtilir. Bu taraf, sonra açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretinin yalnızca yarısına hükmedilir (7036 sayılı Kanun m.3/12; 6325 sayılı Kanun m.18/A-11).
Örnek durum (temsilidir): İstoç'taki bir toptancı firmadan ayrılan işçi, kıdem ve fazla çalışma alacakları için arabulucuya başvuruyor. Firma, davetin yapıldığı e-postayı gözden kaçırıp ilk toplantıya katılmıyor. Süreç anlaşmasızlıkla sona eriyor ve işçi dava açıyor. Firma davada işçinin taleplerinin büyük kısmını çürütse bile, ilk toplantıya mazeretsiz katılmadığı için yargılama giderlerinin yarısını üstlenebilir.
Anlaşma sağlanırsa ne olur?
Taraflar anlaşırsa bir anlaşma belgesi düzenlenir. Bu belgeye icra edilebilirlik şerhi alındığında belge ilam niteliğinde sayılır; yani borç ödenmezse doğrudan icra takibi yapılabilir. Kanunda şerhin zorunlu tutulduğu hâller dışında, taraflar ve avukatları ile arabulucunun (ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ile arabulucunun) birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, şerh aranmaksızın ilam niteliğinde sayılır (6325 sayılı Kanun m.18/4). Anlaşma konusu hakkında taraflar sonradan dava açamaz.
İş uyuşmazlıklarında anlaşma belgesinde ödenecek tutarların kalemler hâlinde (kıdem, ihbar, fazla çalışma gibi) açıkça yazılması, ödeme tarihi ve şeklinin belirtilmesi, ileride doğabilecek tartışmaları azaltır.
Arabuluculuk ücreti kim öder?
Arabulucu ücreti, her yıl Resmî Gazete'de yayımlanan Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi'ne göre belirlenir; 2026 tarifesi 26.12.2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Zorunlu arabuluculukta taraflar anlaşırsa, aksi kararlaştırılmadıkça ücret taraflarca eşit olarak karşılanır. Anlaşma sağlanamazsa iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir; iki saati aşan görüşmelerde aşan kısım, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit karşılanır. Bu ücretler, sonradan açılan davada yargılama giderinden sayılır.
Arabuluculukta firmayı temsil eden avukat için 2026 Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ndeki tutar, anlaşma sağlanamayan süreçlerde 8.000 TL'dir. Diğer tarifeler için avukatlık ücretleri sayfamıza bakabilirsiniz.
İhtiyari arabuluculuk ve şirket içi uyuşmazlıklar
Zorunlu olmayan uyuşmazlıklarda da taraflar isterse arabulucuya gidebilir (ihtiyari arabuluculuk). Ortaklar arasındaki anlaşmazlıklar, uzun süreli tedarik ilişkileri veya müşteri şikâyetleri gibi, ilişkinin devam etmesinin önemli olduğu durumlarda bu yol zaman ve maliyet açısından avantaj sağlayabilir. Sözleşmelere önceden bir arabuluculuk veya uyuşmazlık çözüm maddesi eklenmesi de uygulamada sık başvurulan bir yöntemdir. Ticari davalar, çoğu durumda İstanbul Asliye Ticaret Mahkemelerinde görülür.
Firmalar için pratik öneriler
- Arabuluculuk davetlerinin geldiği telefon, e-posta ve KEP adreslerini düzenli takip edin ve ilk toplantıya mutlaka katılın veya temsilci gönderin.
- Toplantıdan önce bordro, puantaj, sözleşme ve ödeme belgelerini hazırlayın; gerçekçi bir risk hesabı yapın.
- Toplantıya katılan temsilcinin anlaşmaya yetkili olduğunu gösteren yetki belgesini hazır bulundurun.
- Anlaşma belgesini imzalamadan önce kalemleri, tutarları ve ödeme takvimini kontrol edin.
İş uyuşmazlıklarında arabuluculuk süreci için arabuluculuk sayfamıza, işveren tarafındaki iş hukuku konuları için iş avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu konuda hukuki destek almak için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Bu konuda destek almak ister misiniz?
Durumunuza özel değerlendirme için Esenler'deki büromuzla iletişime geçebilirsiniz.