"Deport kararı" günlük dilde iki ayrı işlemi ifade eder: yabancının Türkiye'den çıkarılmasını öngören sınır dışı etme kararı ve sınır dışı edilen ya da vize ihlali yapan yabancıya konulan Türkiye'ye giriş yasağı. Sınır dışı etme kararına karşı tebliğden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesine başvurulur. Giriş yasağının kaldırılması ise idareye başvuru veya iptal davası yoluyla istenir. Her iki işlem de 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nda (YUKK) düzenlenmiştir.
Sınır dışı etme kararı kim tarafından, hangi durumlarda verilir?
Sınır dışı etme kararı, Göç İdaresi Başkanlığının (kanun metninde "Genel Müdürlük") talimatı üzerine veya resen valilikler tarafından alınır (YUKK m.53). YUKK m.54'e göre bu karar özellikle şu durumlarda alınır:
- Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar ya da vizesi iptal edilenler,
- İkamet izni iptal edilenler veya süresi bittiği hâlde kabul edilebilir gerekçe olmadan on günden fazla ihlal edenler,
- Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler,
- Türkiye'ye giriş, vize ve ikamet işlemlerinde gerçek dışı bilgi veya sahte belge kullananlar,
- Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturduğu değerlendirilenler,
- Yasal giriş veya çıkış kurallarını ihlal edenler ya da giriş yasağına rağmen Türkiye'ye geldiği tespit edilenler.
Bu durumlardan birinde bulunsa bile, sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezası, işkence veya insanlık dışı muamele göreceğine dair ciddi emare bulunanlar, sağlık durumu, yaşı veya hamileliği nedeniyle seyahati riskli olanlar ve bazı mağdur grupları hakkında sınır dışı etme kararı alınmaz (YUKK m.55).
Sınır dışı etme kararına nasıl itiraz edilir?
Yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı, kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesine başvurabilir (YUKK m.53/3). Başvuran kişi, başvurusunu kararı veren makama da bildirir.
- Mahkeme başvuruyu, dosyanın tamamlanmasından itibaren 15 gün içinde sonuçlandırır; duruşma yapılması mahkemenin takdirindedir.
- Mahkemenin bu konuda verdiği karar kesindir; istinaf veya temyiz yolu yoktur.
- Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya dava açılmışsa yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez.
Dilekçede kararın hangi gerekçeye dayandığı ve bu gerekçenin neden somut olaya uymadığı açıklanmalıdır. Türkiye'deki aile bağları, geçerli ikamet veya çalışma izni başvuruları, sağlık durumu ve ülkeye dönüş hâlinde karşılaşılacak riskler belgeleriyle sunulmalıdır.
Örnek durum (temsilidir): Türk vatandaşıyla evli bir yabancının ikamet izni uzatma başvurusu, eksik belge nedeniyle reddedilir ve bir kontrol sırasında hakkında sınır dışı etme kararı alınır. Karar kendisine tebliğ edildikten sonra avukatı, evlilik belgesini ve yeni ikamet başvurusunu ekleyerek 7 gün içinde idare mahkemesinde dava açar. Dava sürdüğü için yabancı bu süre boyunca sınır dışı edilmez.
İdari gözetim ve geri gönderme merkezi
Kaçma veya kaybolma riski bulunan, giriş-çıkış kurallarını ihlal eden, sahte belge kullanan ya da kamu düzeni bakımından tehdit oluşturduğu değerlendirilen yabancılar hakkında valilik idari gözetim kararı alabilir veya idari gözetime alternatif yükümlülükler (belirli adreste ikamet, bildirimde bulunma, teminat, elektronik izleme gibi) getirebilir (YUKK m.57, 57/A).
- Geri gönderme merkezindeki idari gözetim süresi altı ayı geçemez; yabancının iş birliği yapmaması gibi hâllerde en fazla altı ay daha uzatılabilir.
- İdari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Hâkim incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır. Şartların değiştiği iddiasıyla yeniden başvuru yapılabilir.
Giriş yasağı ne kadar sürer, nasıl kaldırılır?
Türkiye'den sınır dışı edilen yabancıların ülkeye girişi Göç İdaresi veya valilikler tarafından yasaklanır. Giriş yasağının süresi en fazla beş yıldır; kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit varsa bu süre en fazla on yıl daha artırılabilir (YUKK m.9). Uygulamada bu yasaklar sistemde çeşitli tahdit kodlarıyla gösterilir.
Giriş yasağının kaldırılması için iki yol vardır:
- İdareye başvuru: Göç İdaresi, giriş yasağını kaldırabilir veya yasak saklı kalmak kaydıyla yabancının belirli bir süre için Türkiye'ye girişine izin verebilir (YUKK m.9/6). Başvuruda Türkiye'deki aile bağları, eğitim, tedavi veya ticari faaliyet gibi gerekçeler belgelendirilmelidir.
- İptal davası: Giriş yasağı kararı hukuka aykırıysa, kararın tebliğinden itibaren genel dava açma süresi olan 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (2577 sayılı İYUK m.7).
Vize veya ikamet süresi dolan ve bu durum tespit edilmeden önce Türkiye'den çıkmak için valiliğe kendisi başvuran yabancılara, idari para cezalarını ödemeleri ve Bakanlıkça belirlenen ihlal sürelerini aşmamaları kaydıyla giriş yasağı konulmayabilir (YUKK m.9/4). Bu nedenle ihlal fark edildiğinde beklemeden hukuki durumun değerlendirilmesi önemlidir.
Deport kararında avukatın rolü
Sınır dışı etme kararına itiraz süresi yalnızca 7 gündür ve mahkeme kararı kesindir; bu nedenle ilk dilekçe çoğu zaman sonucu belirler. Avukat; kararın dayandığı gerekçeyi dosyadan inceler, eksik tebligat veya YUKK m.55 kapsamındaki engeller gibi hukuki itirazları tespit eder ve idari gözetim varsa sulh ceza hâkimliğine başvuruyu hazırlar. Yabancı çalışanların çalışma izni sorunları için iş hukuku sayfamıza, avukatlık ücretlerinin yasal alt sınırları için avukatlık ücretleri sayfasına bakabilirsiniz. Ceza soruşturmasıyla bağlantılı sınır dışı işlemlerinde ceza avukatı sayfamız da yol gösterici olabilir.
Bu konuda hukuki destek almak için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Bu konuda destek almak ister misiniz?
Durumunuza özel değerlendirme için Esenler'deki büromuzla iletişime geçebilirsiniz.