Türkiye'de çalışmak isteyen yabancının, işe başlamadan önce Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'ndan çalışma izni alması gerekir. Başvuruyu çoğunlukla işveren yapar: yabancı Türkiye'de ikamet izniyle bulunuyorsa yurt içinden, yurt dışındaysa Türk konsolosluğu üzerinden başvurulur. Temel kurallar 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu'nda yer alır. Bu yazıda süreci hem yabancı çalışanın hem de işverenin bakış açısından özetliyoruz.
Çalışma İzni Türleri
- Süreli çalışma izni: Belirli bir işyerinde veya aynı işkolundaki işyerlerinde belirli bir işte çalışmak üzere verilir. İlk başvuruda en çok 1 yıl geçerlidir ve iş sözleşmesinin süresini aşamaz (m.10/1).
- Süresiz çalışma izni: Uzun dönem ikamet izni olan veya en az 8 yıl kanuni çalışma izni bulunan yabancılar başvurabilir. Şartları taşımak mutlak bir hak sağlamaz (m.10/3).
- Bağımsız çalışma izni: Kendi nam ve hesabına çalışacak profesyonel meslek mensubu yabancılara, özel kanunlardaki şartları sağlamaları kaydıyla verilir (m.10/6).
- Turkuaz Kart: Eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, yatırımı veya bilime katkısı bakımından nitelikli sayılan yabancılara verilir. İlk 3 yılı geçiş süresidir; sonrasında başvuru üzerine süresiz hâle gelir (m.11).
Limited şirketlerin ortak olan müdürü veya anonim şirketlerin ortak olan yönetim kurulu üyesi gibi yabancılar da çalışma izni alarak çalışabilir (m.10/5). Sağlık ve eğitim hizmetleri gibi bazı mesleklerde, ilgili bakanlıktan ön izin alınması zorunludur (m.8).
Yabancı Çalışanın Tarafı: Başvuru Adımları
Yurt içinden başvuru
Bakanlığın açıklamasına göre yurt içi başvuru, Türkiye'de bulunan ve en az 6 ay süreli geçerli ikamet izni olan yabancılar için yapılır. Başvuruyu işveren, e-Devlet üzerinden elektronik olarak yapar. Yabancıdan genellikle pasaport, diploma veya mesleki yeterlilik belgesi, fotoğraf ve imzalı iş sözleşmesi istenir.
Yurt dışından başvuru
İkamet izni olmayan yabancı, vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk büyükelçiliği ya da başkonsolosluğuna çalışma vizesi için başvurur ve bir referans numarası alır. İşveren bu numarayla başvuruyu Türkiye'den elektronik olarak tamamlar (m.7). İzin verilirse yabancı, iznin geçerlilik başlangıcından itibaren 6 ay içinde Türkiye'ye gelmek zorundadır. Gelmezse izin iptal edilir (m.12/2).
Değerlendirme süresi ve ret
- Usulüne uygun ve belgeleri tam başvurular 30 gün içinde sonuçlandırılır. Eksik belge varsa değerlendirme ertelenir. Eksikler kural olarak 30 gün içinde tamamlanmazsa başvuru reddedilir (m.7).
- Başvuru; sahte belge, yetersiz gerekçe, yabancının gerekli niteliklere sahip olmaması, Bakanlığın değerlendirme kriterlerinin karşılanmaması ya da kamu düzeni ve güvenliği gibi nedenlerle reddedilebilir (m.9).
- Ret kararına karşı tebliğden itibaren 30 gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir. İtiraz da reddedilirse idari yargı yoluna gidilebilir (m.21).
Çalışma izni, yabancının pasaportunun geçerlilik süresinden 60 gün daha kısa süreli verilir (m.24). Bu nedenle pasaport süresi başvurudan önce kontrol edilmelidir.
İşverenin Tarafı: Şartlar ve Yükümlülükler
Başvuru öncesi değerlendirme kriterleri
Bakanlık, başvuruları uluslararası işgücü politikası ve kendi belirlediği kriterlere göre değerlendirir. Çalışma izni değerlendirme kriterlerine göre, kural olarak istihdam edilecek her yabancı için işyerinde en az beş Türk vatandaşının çalışması esastır. Kriterler ayrıca işyerinin ödenmiş sermayesi, net satışları veya ihracatı için asgari eşikler ve işin niteliğine göre asgari ücret düzeyleri içerir. Ev hizmetleri gibi bazı alanlarda ayrı kriterler uygulanır. Kriterler zaman zaman değiştiği için başvurudan önce Bakanlığın güncel metni kontrol edilmelidir.
İzin alındıktan sonra işverenin yükümlülükleri
- Bildirim: Yabancının çalışmaya başlaması, işten ayrılması ve iznin iptalini gerektiren durumlar 15 gün içinde Bakanlığa bildirilmelidir (m.22/1).
- Sosyal güvenlik: Yabancı çalışan, işe başlarken SGK'ya bildirilmeli ve primleri 5510 sayılı Kanun'a göre ödenmelidir (m.22/2).
- Uzatma takibi: Uzatma başvurusu, iznin bitmesine 60 gün kala yapılabilir ve her durumda süre dolmadan yapılmalıdır. Süre dolduktan sonra yapılan uzatma başvuruları reddedilir (m.7/3).
- İşveren değişikliği: İzin belirli bir işverene bağlıdır. Yabancı başka bir işverenin yanında çalışacaksa yeni işveren için ilk başvuru kurallarına göre yeniden izin alınır (m.10/2).
- İş hukuku: Çalışma izni olan yabancı işçi; ücret, fazla mesai, yıllık izin, kıdem tazminatı ve iş güvencesi bakımından Türk işçilerle aynı kurallara tabidir.
Örnek durum (temsilidir): Çalışma izniyle bir yazılım şirketinde çalışan yabancı mühendise başka bir firmadan teklif geliyor. Mevcut izin eski işverene bağlı olduğu için yeni işveren, onun adına yeni bir çalışma izni başvurusu yapmalıdır. Eski işveren de iş ilişkisinin sona erdiğini 15 gün içinde Bakanlığa bildirmelidir. Yeni izin çıkmadan yeni işte çalışmaya başlamak, hem işveren hem de çalışan için idari para cezası riskini doğurur.
Çalışma İzni ile İkamet İzni Arasındaki İlişki
6735 sayılı Kanun m.12'ye göre çalışma izni, 6458 sayılı Kanun m.27 uyarınca ikamet izni yerine geçer. Çalışma izni olan yabancının ayrıca ikamet izni almasına gerek yoktur. Bunun tersi ise geçerli değildir. Mülteci veya ikincil koruma statüsü dışında, herhangi bir ikamet izni tek başına çalışma hakkı vermez. Yani kısa dönem ikamet izniyle Türkiye'de bulunan bir yabancı, çalışma izni almadan çalışamaz. Geçici koruma altındaki yabancılar için ayrı bir yönetmelik uygulanır.
İzinsiz Yabancı Çalıştırmanın Sonuçları
6735 sayılı Kanun m.23'te öngörülen idari para cezaları her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın idari para cezaları sayfasına göre 2026 tutarları şöyledir:
| Aykırılık | 2026 cezası |
|---|---|
| Çalışma izni olmayan yabancıyı çalıştıran işveren veya işveren vekili (her yabancı için) | 102.503 TL |
| Çalışma izni olmadan bir işverene bağlı çalışan yabancı | 40.977 TL |
| Çalışma izni olmadan bağımsız çalışan yabancı | 82.010 TL |
| Bildirim yükümlülüğüne uymayan işveren veya bağımsız/süresiz izinli yabancı (her yabancı için) | 6.805 TL |
Bunlara ek olarak:
- Aynı fiilin tekrarında cezalar bir kat artırılarak uygulanır (m.23/6). Cezalar tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir.
- İzinsiz çalıştığı tespit edilen yabancı, sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir (m.23/8). Bu durum ileride Türkiye'ye girişi ve yeni izin başvurularını olumsuz etkileyebilir. Sınır dışı kararlarına karşı başvuru yolları için deport kararı yazımıza bakabilirsiniz.
- İşveren, izinsiz çalıştırdığı yabancının ve varsa eş ve çocuklarının konaklama, ülkelerine dönüş ve gerektiğinde sağlık giderlerini karşılamak zorundadır (m.23/9).
- Sigortasız çalıştırma nedeniyle ayrıca SGK mevzuatındaki yaptırımlar gündeme gelir.
Örnek durum (temsilidir): Bir konfeksiyon atölyesinde yapılan denetimde, çalışma izni olmayan üç yabancı işçi tespit ediliyor. İşverene her yabancı için ayrı ceza kesilir. 2026 tutarlarıyla yalnızca 6735 sayılı Kanun'dan doğan işveren cezası 3 × 102.503 = 307.509 TL eder. İşçilere de ayrıca ceza uygulanır ve işçiler sınır dışı işlemleri için bildirilir. Aynı fiil tekrarlanırsa tutarlar iki katına çıkar.
Sık Sorulan Sorular
Çalışma izni için harç ödenir mi?
Evet. Çalışma izni için harç ve değerli kâğıt bedeli ödenir. Tutarlar iznin süresine ve türüne göre değişir ve her yıl güncellenir. Güncel tutarlar Bakanlığın harç sayfasında yayımlanır.
Çalışma izniyle Türk vatandaşlığı alınır mı?
Çalışma izni tek başına vatandaşlık sağlamaz. Genel yoldan vatandaşlık için 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.11'deki şartlar aranır. Bunlardan biri, başvurudan geriye doğru Türkiye'de kesintisiz beş yıl ikamet etmiş olmaktır. Başvuru, çalışma izni sürecinden ayrı olarak yürütülür.
İzin başvurusu reddedilirse yabancı çalışmaya devam edebilir mi?
Hayır. Geçerli bir çalışma izni olmadan çalışmak, yukarıdaki cezalara ve sınır dışı işlemine yol açar. Ret kararına itiraz edilebilir veya eksikler giderilerek yeniden başvurulabilir. Bu süreçte çalışma yapılmamalıdır.
Yabancı çalışanların işçilik hakları için iş hukuku sayfamıza, İstoç ve Tekstilkent gibi ticaret merkezlerindeki işverenler için Tekstilkent sayfamıza göz atabilirsiniz.
Bu konuda hukuki destek almak için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Bu konuda destek almak ister misiniz?
Durumunuza özel değerlendirme için Esenler'deki büromuzla iletişime geçebilirsiniz.