Rüşvet suçu, bir kamu görevlisine görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için doğrudan ya da aracılar vasıtasıyla menfaat sağlanmasıyla oluşur. Menfaati sağlayan kişi de bunu kabul eden kamu görevlisi de Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 252. maddesine göre dört yıldan on iki yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Menfaatin fiilen verilmesi gerekmez; rüşvet konusunda anlaşmaya varılması cezalandırma için yeterlidir.
Rüşvet suçunun unsurları nelerdir?
- Kamu görevlisi: Rüşvet ilişkisinin bir tarafında kamu görevlisi bulunur. TCK m.6'ya göre kamu görevlisi, kamusal faaliyetin yürütülmesine atama veya seçilme yoluyla ya da herhangi bir surette sürekli, süreli veya geçici olarak katılan kişidir; bu nedenle memur statüsünde olmayan sözleşmeli personel de kapsama girebilir. TCK m.252/8 ayrıca kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu iştirakli şirketler, kamu yararına çalışan dernekler, kooperatifler ve halka açık anonim şirketler adına hareket eden kişileri de, kamu görevlisi olmasalar bile kapsama alır.
- Görevle ilgili bir iş: Menfaat, kamu görevlisinin görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması karşılığında sağlanır. İşin hukuka aykırı olması şart değildir; zaten yapılması gereken bir iş için menfaat sağlamak da rüşvettir.
- Menfaat: Para veya mal ile sınırlı değildir; her türlü maddi veya manevi yarar olabilir. Menfaat kamu görevlisine ya da onun göstereceği bir başka kişiye sağlanabilir.
- Kast: Taraflar, menfaatin görevle ilgili işin karşılığı olduğunu bilerek ve isteyerek hareket etmelidir.
Rüşvet suçu ne zaman tamamlanır?
Rüşvet konusunda anlaşmaya varılması hâlinde, menfaat henüz verilmemiş olsa bile suç tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur (TCK m.252/3). Teklif veya talebin karşı tarafça kabul edilmediği durumlarda ise teklif eden veya talep eden hakkında verilecek ceza yarı oranında indirilir (TCK m.252/4).
Örnek durum (temsilidir): Bir işyeri sahibi, ruhsat işlemini hızlandırması karşılığında belediyede görevli bir memura para teklif eder. Memur teklifi kabul etmez ve durumu amirlerine bildirir. Para verilmemiş ve anlaşma sağlanmamış olsa da teklif eden kişi rüşvet suçundan yargılanır; ancak teklif kabul edilmediği için cezası yarı oranında indirilir.
Rüşvet suçunun cezası ne kadardır?
- Rüşvet veren (m.252/1) ve rüşvet alan kamu görevlisi (m.252/2): Dört yıldan on iki yıla kadar hapis cezası.
- Aracı: Teklif veya talebi ileten, anlaşmayı sağlayan ya da rüşvetin teminine aracılık eden kişi, kamu görevlisi olup olmadığına bakılmaksızın müşterek fail olarak cezalandırılır (m.252/5).
- Üçüncü kişi: Rüşvet ilişkisinde kendisine dolaylı menfaat sağlanan üçüncü kişi veya tüzel kişinin menfaati kabul eden yetkilisi de müşterek fail olarak sorumludur (m.252/6).
- Artırım: Rüşvet alan, talep eden veya anlaşmaya varan kişi yargı görevi yapan, hakem, bilirkişi, noter veya yeminli mali müşavirse ceza üçte birden yarısına kadar artırılır (m.252/7).
Rüşvetten menfaat sağlayan tüzel kişiler hakkında ayrıca bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur (TCK m.253). Yabancı kamu görevlilerine ve uluslararası kuruluş görevlilerine verilen rüşvet de m.252/9 kapsamında cezalandırılır.
Rüşvet ile irtikap arasındaki fark
Rüşvette taraflar arasında karşılıklı bir anlaşma vardır. Kamu görevlisinin görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanarak bir kişiyi menfaat sağlamaya icbar etmesi veya ikna etmesi ise rüşvet değil irtikap suçudur (TCK m.250). İrtikapta menfaat sağlamak zorunda bırakılan kişi fail değil, mağdurdur. Bu ayrım, özellikle "ben teklif etmedim, benden istendi" savunmasının değerlendirilmesinde önem taşır.
Rüşvet suçunda etkin pişmanlık
TCK m.254, durum resmî makamlarca öğrenilmeden önce yapılan bildirimleri ödüllendirir:
- Rüşvet alan kişi, rüşvet konusu şeyi soruşturmaya yetkili makamlara aynen teslim ederse,
- Rüşvet almak için anlaşan kamu görevlisi durumu yetkili makamlara haber verirse,
- Rüşvet veren veya kamu görevlisiyle anlaşan kişi pişmanlık duyarak durumu yetkili makamlara bildirirse,
- Suça iştirak eden diğer kişiler pişmanlık duyarak durumu bildirirse,
bu kişiler hakkında rüşvet suçundan dolayı ceza verilmez. Etkin pişmanlığın belirleyici şartı zamanlamadır: durum resmî makamlarca öğrenildikten sonra yapılan bildirim bu sonucu doğurmaz. Yabancı kamu görevlilerine rüşvet veren kişiler bu hükümden yararlanamaz.
Rüşvet nasıl ihbar edilir, zamanaşımı var mıdır?
Rüşvet şikâyete bağlı bir suç değildir. Cumhuriyet savcısı suçu herhangi bir şekilde öğrendiğinde resen soruşturma başlatır; ihbar kolluğa veya doğrudan Cumhuriyet başsavcılığına yapılabilir. Bu nedenle rüşvet için altı aylık şikâyet süresi uygulanmaz.
Rüşvet için geçerli olan süre dava zamanaşımıdır. Cezanın üst sınırı on iki yıl olduğundan, "beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlar" için öngörülen on beş yıllık dava zamanaşımı uygulanır (TCK m.66). Zamanaşımı suçun işlendiği günden başlar; kanunda sayılan işlemlerle kesilebilir.
Rüşvet davasına hangi mahkeme bakar?
Rüşvet suçunun cezasının üst sınırı on yılı aştığı için davalar ağır ceza mahkemesinde görülür (5235 sayılı Kanun m.12). Esenler, Bağcılar ve Güngören'deki dosyalar genel olarak Bakırköy Ağır Ceza Mahkemelerinde görülür. Soruşturma aşamasında ifade, gözaltı ve tutuklama gibi süreçler ve yargılama hakkında bilgi için ağır ceza avukatı ve Esenler ağır ceza avukatı sayfalarımıza, genel ceza süreçleri için ceza avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu konuda hukuki destek almak için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Bu konuda destek almak ister misiniz?
Durumunuza özel değerlendirme için Esenler'deki büromuzla iletişime geçebilirsiniz.