İşe İade Davası: Şartlar, Süreler ve Süreç

İşe iade davası, geçerli bir sebep gösterilmeden iş sözleşmesi feshedilen işçinin işine geri dönmek için açtığı davadır. Dava açılmadan önce, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurmak zorunludur. Anlaşma sağlanamazsa, son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır. Süreler kısa ve hak düşürücü nitelikte olduğu için, işten çıkarıldığınız gün planlamaya başlamanız gerekir.

İşe İade Davası Nedir?

4857 sayılı İş Kanunu, belirli şartları taşıyan işçiye "iş güvencesi" tanır (m.18-21). Bu işçilerin belirsiz süreli sözleşmesini fesheden işveren, feshi geçerli bir sebebe dayandırmak zorundadır. Sebep gösterilmemişse veya gösterilen sebep geçerli değilse, işçi feshin geçersizliğini ve işe iadesini talep edebilir. Davalı işveren, davacı ise sözleşmesi feshedilen işçidir. İşverenin işe iade davası açması söz konusu değildir.

İşe İade Davası Şartları

İşyerinde en az 30 işçi çalışmalı. İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa, bu işyerlerindeki toplam işçi sayısı esas alınır.
İşçinin en az 6 aylık kıdemi olmalı. Aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreler birleştirilir. Yer altı işlerinde çalışanlarda kıdem şartı aranmaz.
Sözleşme belirsiz süreli olmalı. Belirli süreli sözleşmelerde kural olarak işe iade yoluna gidilemez. Ancak esaslı bir neden olmadan art arda yapılan belirli süreli sözleşmeler belirsiz süreli sayılabilir (m.11).
Feshi işveren yapmış olmalı. İşçinin kendi istifası veya karşılıklı anlaşma (ikale) hâlinde işe iade söz konusu olmaz. İstifanın baskıyla alındığı iddiası ise ayrıca incelenir.
İşçi, üst düzey işveren vekili olmamalı. İşletmenin bütününü yöneten işveren vekili ve yardımcıları ile işyerinin bütününü yöneten ve işe alma-çıkarma yetkisi olan işveren vekilleri iş güvencesinden yararlanamaz.

Geçerli Sebep Nedir, Ne Değildir?

Geçerli sebep; işçinin yeterliliğinden, davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanabilir. Örneğin sürekli düşük performans, işyeri düzenini bozan davranışlar veya gerçek bir küçülme bu kapsamdadır. İş Kanunu m.18 ise bazı sebepleri açıkça geçerli saymaz:

sendika üyeliği veya sendikal faaliyete katılmak,
haklarını aramak için işveren aleyhine idari veya adli makamlara başvurmak,
ırk, renk, cinsiyet, medeni hâl, aile yükümlülükleri, hamilelik, doğum, din, siyasi görüş ve benzeri nedenler,
doğum izinlerinde işe gelmemek ve kanundaki bekleme süresi içinde hastalık veya kaza nedeniyle geçici devamsızlık.

Usul kuralları da önemlidir. Fesih bildirimi yazılı yapılmalı ve fesih sebebi açık ve kesin biçimde belirtilmelidir (m.19). Davranış veya verimle ilgili nedenlere dayanılıyorsa, işçinin savunması alınmadan fesih yapılamaz. Yargıtay uygulamasında fesih son çare olarak görülür. İşçiyi başka bir işte değerlendirme imkânı varken yapılan fesih geçersiz sayılabilir.

İspat Yükü Kimdedir?

Yaygın bir yanlışın aksine, işçinin "haksız çıkarıldığını kanıtlaması" gerekmez. İş Kanunu m.20'ye göre feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverene aittir. İşçi, feshin gerçekte başka bir sebebe dayandığını iddia ederse, örneğin sendika üyeliği nedeniyle çıkarıldığını söylerse, bu iddiasını kendisi ispat etmelidir. Bu nedenle fesih yazısı, savunma istem yazısı, e-postalar, bordrolar ve tanık bilgileri baştan saklanmalıdır.

Adım Adım Süreç ve Süreler

Fesih bildirimini ve belgeleri saklayın. Tebliğ tarihi, 1 aylık sürenin başlangıcıdır.
1 ay içinde arabulucuya başvurun. Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır (7036 sayılı Kanun m.3). Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren 3 hafta içinde sonuçlandırır. Bu süre zorunlu hâllerde en fazla 1 hafta uzatılabilir.
Anlaşma olursa şartları eksiksiz yazdırın. İşe başlatma tarihi, boşta geçen süre ücreti ve işe başlatılmama tazminatı parasal olarak belirlenmelidir. Aksi hâlde anlaşma sağlanamamış sayılır (m.21).
Anlaşma olmazsa 2 hafta içinde dava açın. Son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır. Taraflar anlaşırsa uyuşmazlık aynı sürede özel hakeme de götürülebilir. Yetkili mahkeme, davalının yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesidir (7036 m.6).
Arabulucuya gitmeden dava açılırsa dava usulden reddedilir. Kesinleşen ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir. Ancak bu yol zaman kaybettirir.

Örnek durum (temsilidir): Esenler'de bir tekstil firmasında 3 yıldır çalışan bir işçiye fesih bildirimi 10 Mart'ta tebliğ ediliyor. Arabuluculuk bürosuna en geç 10 Nisan'da başvurması gerekir. Son toplantıda anlaşma sağlanamıyor ve son tutanak 2 Mayıs'ta düzenleniyor. Bu durumda iş mahkemesinde en geç 16 Mayıs'ta dava açılmalıdır. Esenler'deki işyerleri için iş mahkemesi, çoğu durumda Bakırköy Adliyesi'ne bağlı mahkemelerdir. Bu mahkemeler Bahçelievler'deki ek hizmet binasında bulunur.

Arabuluculuk Görüşmesinde Nelere Dikkat Edilmeli?

Arabuluculuk bir formalite değildir. Burada imzalanan anlaşma, aynı konuda sonradan dava açılmasını engeller. Görüşmeye gitmeden önce şunları netleştirmek gerekir:

İşe gerçekten dönmek mi istiyorsunuz, yoksa işe başlatmama tazminatı ve diğer alacaklar üzerinden bir uzlaşma mı arıyorsunuz?
Son brüt ücretiniz ve ücret sayılan ek ödemeler nelerdir? Tazminat ve boşta geçen süre ücreti bu tutar üzerinden hesaplanır.
Kıdem, ihbar, fazla mesai ve yıllık izin gibi diğer alacaklarınız da görüşülecek mi, yoksa ayrı mı tutulacak?

Anlaşma belgesine yazılan her kalem ve tutar, sonradan değiştirilemeyecek şekilde bağlayıcıdır. Bu nedenle metin imzadan önce dikkatle okunmalıdır.

Dava Kazanılırsa Ne Olur?

Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse sonuçlar İş Kanunu m.21'e göre belirlenir:

İşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır. Başvurmazsa fesih geçerli sayılır.
İşveren işçiyi 1 ay içinde işe başlatmak zorundadır. Başlatmazsa işçiye en az 4, en çok 8 aylık ücreti tutarında iş güvencesi tazminatı öder. Mahkeme bu miktarı kararında belirler.
Kararın kesinleşmesine kadar çalışılmayan süre için işçiye en çok 4 aya kadar ücret ve diğer hakları ödenir.
İşçi işe başlatılırsa, daha önce peşin ödenen ihbar ve kıdem tazminatı bu ödemelerden mahsup edilir.

Kanuna göre dava ivedilikle sonuçlandırılır. İstinaf incelemesinde bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir. Yani işe iade davaları Yargıtay'a taşınmaz. Adalet Bakanlığı her dava için bir hedef süre belirler; bu süre UYAP'ta görülebilir ve mahkemenin iş yüküne göre değişir. Somut süre dosyaya göre farklılık gösterir.

Tazminat Aldıktan Sonra İşe İade Davası Açılabilir mi?

Evet. Kıdem ve ihbar tazminatının ödenmiş olması işe iade davası açmaya engel değildir. Önemli olan, 1 aylık arabuluculuk süresinin kaçırılmamasıdır. İşçi işe iade edilir ve işe başlatılırsa, aldığı kıdem ve ihbar tazminatı boşta geçen süre ücretinden mahsup edilir. İşe başlatılmazsa iş güvencesi tazminatı ve boşta geçen süre ücreti ödenir. İbraname veya "başka hakkım yoktur" yazılı bir belge imzalandıysa, belgenin geçerliliği ayrıca incelenmelidir.

Örnek durum (temsilidir): "İşletme gerekleri" gerekçesiyle çıkarılan bir depo çalışanına kıdem ve ihbar tazminatı ödeniyor. Birkaç hafta sonra işçi, aynı pozisyon için ilan verildiğini öğreniyor. Fesih tebliğinden bu yana 1 ay dolmadığı için işçi arabulucuya başvurabilir. Bu durumda küçülme gerekçesinin gerçek olduğunu ispat etmek işverene düşer.

İşe İade Mümkün Değilse Hangi Haklar Kalır?

İş güvencesi şartlarını taşımıyorsanız veya işe dönmek istemiyorsanız, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, ödenmemiş ücret, fazla mesai ve yıllık izin ücreti gibi alacaklar ayrıca talep edilebilir. İş güvencesi dışında kalan işçiler, fesih hakkı kötüye kullanılmışsa kötüniyet tazminatı da isteyebilir. Kıdem, ihbar, kötüniyet tazminatı ve yıllık izin ücretinde zamanaşımı 5 yıldır. Bu alacaklar için de dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabuluculuk süreci için arabuluculuk sayfamıza, genel işçi hakları için iş hukuku sayfamıza, resmî ücret tarifeleri için avukatlık ücretleri sayfamıza bakabilirsiniz.

Bu konuda hukuki destek almak için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.