Geçici iş göremezlik ödeneği, sigortalı çalışanın hastalık, iş kazası, meslek hastalığı veya analık nedeniyle raporlu olduğu ve çalışamadığı günler için Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK) yaptığı ödemedir. Ödeneğin herkes için geçerli sabit bir tutarı yoktur: ayakta tedavide günlük kazancın üçte ikisi, yatarak tedavide yarısı ödenir. Bu nedenle "ne kadar" sorusunun cevabı, sigortalının prime esas kazancına göre değişir.
İş Göremezlik Ödeneği Hangi Durumlarda Ödenir?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 18. maddesine göre, SGK'nın yetkilendirdiği hekim veya sağlık kurulundan istirahat raporu alınmış olması şartıyla ödenek şu hâllerde verilir:
- İş kazası veya meslek hastalığı: Prim gün şartı aranmaz. İş göremezlik süresinin her günü için ödenir. İşe başladığı gün kaza geçiren sigortalı da ödenek alabilir.
- Hastalık: İş göremezliğin başladığı tarihten önceki bir yıl içinde en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olmalıdır. Ödenek, iş göremezliğin üçüncü gününden başlayarak ödenir; ilk iki gün için SGK ödeme yapmaz.
- Analık: Doğumdan önceki bir yıl içinde en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş sigortalı kadına, doğumdan önceki 8 ve sonraki 16 haftalık sürede çalışmadığı her gün için ödenir. Doğum sonrası süre 7578 sayılı Kanunla 8 haftadan 16 haftaya çıkarılmıştır.
Bu kurallar esas olarak hizmet akdiyle çalışan (4/a) sigortalılar içindir. Kendi adına bağımsız çalışanlar (4/b) için ödenek daha sınırlıdır: iş kazası, meslek hastalığı veya analık hâlinde, prim ve prime ilişkin borçların ödenmiş olması şartıyla ve kural olarak yatarak tedavi süresince ya da bunu izleyen istirahat süresince ödenir. Devlet memurları raporlu oldukları sürede maaşlarını almaya devam ettiklerinden bu ödenekten yararlanmaz.
İş Göremezlik Ödeneği Nasıl Hesaplanır?
Hesaplama iki adımda yapılır.
1. Günlük kazancın bulunması
5510 sayılı Kanun'un 17. maddesine göre günlük kazanç; iş kazasının veya doğumun olduğu tarihten, hastalık ve meslek hastalığında ise iş göremezliğin başladığı tarihten önceki 12 ay içindeki son 3 ayda bildirilen prime esas kazançlar toplamının, bu kazançlara ait prim ödeme gün sayısına bölünmesiyle bulunur.
7537 sayılı Kanunla yapılan değişikliğe göre, önceki 12 ay içinde 180 günden az kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olanların geçici iş göremezlik ödeneğine esas günlük kazancı, iş göremezliğin başladığı tarihteki günlük prime esas kazanç alt sınırının iki katını geçemez.
2. Oranın uygulanması
- Ayakta tedavi: Günlük kazancın üçte ikisi (2/3)
- Yatarak tedavi: Günlük kazancın yarısı (1/2)
Birden fazla sebep bir araya gelirse (örneğin hem hastalık hem iş kazası), ödeneklerden en yüksek olanı verilir.
Örnek durum (temsilidir, gerçek bir tutarı göstermez): Son üç ayda toplam 90 gün prim bildirilmiş ve bu günlere ait prime esas kazancı toplam 90.000 TL olan bir işçinin günlük kazancı 90.000 / 90 = 1.000 TL'dir. Bu işçi hastalık nedeniyle 5 gün ayakta tedavi raporu alırsa, ilk 2 gün için ödeme yapılmaz; kalan 3 gün için günlük 1.000 × 2/3 ≈ 666,67 TL, toplam yaklaşık 2.000 TL ödenek hesaplanır. Aynı rapor bir iş kazasına dayansaydı 5 günün tamamı için ödeme yapılırdı.
Prime esas kazancın alt ve üst sınırları asgari ücrete bağlı olarak her yıl değiştiği için, gerçek tutar her dönem farklı çıkar. Kendi ödeneğinizi, rapor sonrasında e-Devlet üzerinden SGK hizmetlerinden görebilirsiniz.
İş Göremezlik Ödemesi Nasıl Alınır?
- Rapor: SGK'nın yetkilendirdiği sağlık hizmeti sunucusundan istirahat raporu alınır. Raporlar SGK sistemine elektronik olarak iletilir.
- İşveren bildirimi: İşveren, işçinin rapor süresinde çalışmadığını SGK'nın işverenlere yönelik vizite (e-rapor) sistemi üzerinden bildirir (çalışmazlık bildirimi). Bu bildirim yapılmadan ödeme gerçekleşmez.
- Ödeme: SGK ödeneği sigortalıya PTT veya anlaşmalı bankalar aracılığıyla öder. Banka hesabı tanımlama ve ödeme sorgulama işlemleri e-Devlet üzerinden yapılabilir.
Toplu iş sözleşmesi bulunan işyerleri ve kamu işverenleri, ödeneği SGK adına işçiye ödeyip daha sonra SGK ile mahsuplaşabilir (5510 m.18). Aylık ücretli işçilerde ise hastalık nedeniyle çalışılmayan günler için SGK'nın ödediği ödenek, işverenin ödediği ücretten mahsup edilir (4857 sayılı İş Kanunu m.48).
Raporlu Dönemde İşçinin Hakları
Raporlu olduğu süre boyunca işçinin iş sözleşmesi askıdadır; işçi çalışmaz, işverenin ücret ödeme yükümlülüğü kural olarak bulunmaz; iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi aksini öngörebilir. Rapor nedeniyle iş sözleşmesinin feshi ise ayrı kurallara bağlıdır: hastalık veya kaza nedeniyle işe gelmeme, belirli süreler aşılmadıkça fesih için geçerli sebep sayılmaz (4857 m.18 ve m.25). İş kazası sonrasında ayrıca maddi ve manevi tazminat hakları da gündeme gelebilir; bu konuda iş kazası tazminatı yazımıza bakabilirsiniz.
Ödenek Ödenmezse veya Eksik Ödenirse
- İşveren çalışmazlık bildirimini yapmadıysa, önce işverenden bildirimin yapılması istenmelidir.
- SGK'nın ödenek hesabına veya ret kararına karşı önce SGK'ya itiraz edilebilir. SGK'nın taraf olduğu sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında iş mahkemeleri görevlidir (7036 sayılı Kanun m.5).
- İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat ve tespit davalarında zorunlu arabuluculuk şartı aranmaz (7036 m.3/3).
SGK ile yaşanan uyuşmazlıklar ve iş kazası sonrası haklar konusunda bir iş avukatından bilgi alabilir, tazminat davası sürecinin genel işleyişini tazminat davası sayfamızda inceleyebilirsiniz.
Bu konuda hukuki destek almak için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Bu konuda destek almak ister misiniz?
Durumunuza özel değerlendirme için Esenler'deki büromuzla iletişime geçebilirsiniz.