Çalışan ile şirket arasında yapılan sözleşmenin hukuki adı iş sözleşmesidir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 8. maddesine göre iş sözleşmesi, bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Sözleşme kural olarak özel bir şekle bağlı değildir; ancak ispat ve bazı sözleşme türleri için yazılı yapılması gerekir.
İş Sözleşmesi Yazılı Olmak Zorunda mı?
- Genel kural: İş sözleşmesi sözlü olarak da kurulabilir. İşçinin fiilen çalışmaya başlaması ve işverenin ücret ödemesi, iş ilişkisinin varlığı için yeterlidir.
- 1 yıl ve daha uzun süreli sözleşmeler: Süresi bir yıl veya daha fazla olan iş sözleşmelerinin yazılı yapılması zorunludur (m.8).
- Yazılı belge verme yükümlülüğü: Yazılı sözleşme yapılmamışsa işveren, en geç iki ay içinde işçiye genel ve özel çalışma koşullarını, günlük veya haftalık çalışma süresini, temel ücret ve ücret eklerini, ücret ödeme dönemini, sözleşme belirli süreliyse süresini ve fesih hâlinde uyulacak hükümleri gösteren yazılı bir belge vermek zorundadır.
- Yazılılık şartı olan türler: Belirli süreli iş sözleşmesi, çağrı üzerine çalışma, uzaktan çalışma ve takım sözleşmesi yazılı yapılmalıdır.
İş sözleşmeleri damga vergisi ile her türlü resim ve harçtan muaftır (m.8).
İş Sözleşmesinde Neler Bulunmalı?
- Tarafların kimlik ve unvan bilgileri, işyerinin adresi,
- İşe başlama tarihi ve sözleşme belirli süreliyse bitiş tarihi,
- İşin tanımı ve çalışma yeri,
- Brüt ücret, ücret ekleri (yemek, yol, prim vb.) ve ödeme dönemi,
- Haftalık çalışma süresi, çalışma saatleri ve varsa denkleştirme düzeni,
- Fazla çalışma için işçinin onayına ilişkin hüküm,
- Varsa deneme süresi, gizlilik ve rekabet yasağı hükümleri,
- Fesih hâlinde uyulacak bildirim süreleri.
Sözleşmeye kanunun işçiyi koruyan emredici hükümlerine aykırı şartlar konulamaz. Örneğin yıllık izin hakkından vazgeçildiğine veya kanuni bildirim süresinin altında bir süre uygulanacağına dair hükümler işçi aleyhine geçerli olmaz.
İş Sözleşmesi Türleri
Belirsiz ve belirli süreli iş sözleşmesi
Bir süreye bağlanmayan sözleşme belirsiz süreli sayılır; çalışma hayatındaki temel tür budur. Belirli süreli iş sözleşmesi ise belirli süreli işlerde veya belli bir işin tamamlanması gibi objektif koşullara bağlı olarak yazılı yapılır. Esaslı bir neden olmadıkça birden fazla üst üste (zincirleme) yapılamaz; aksi hâlde sözleşme başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir (m.11).
Tam süreli ve kısmi süreli (part-time) iş sözleşmesi
İşçinin haftalık çalışma süresi, tam süreli çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmişse sözleşme kısmi sürelidir (m.13). Kısmi süreli çalışan, haklı bir neden olmadıkça tam süreli emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz; ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatleri çalıştığı süreyle orantılı olarak ödenir.
Çağrı üzerine çalışma ve uzaktan çalışma
Çağrı üzerine çalışmada işçi, işe ihtiyaç duyulduğunda çalışır. Taraflar süre belirlememişse haftalık çalışma süresi 20 saat kararlaştırılmış sayılır. İşveren, aksi kararlaştırılmadıkça çağrıyı en az dört gün önce yapmalı ve her çağrıda işçiyi günde en az dört saat üst üste çalıştırmalıdır (m.14). Uzaktan çalışma ise işçinin işini evinde veya teknolojik iletişim araçlarıyla işyeri dışında yaptığı, yazılı olarak kurulan iş ilişkisidir.
Deneme süreli iş sözleşmesi
Sözleşmeye deneme kaydı konulabilir. Deneme süresi en çok iki aydır; toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir. Deneme süresi içinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresine gerek olmadan ve tazminatsız feshedebilir; işçinin çalıştığı günlerin ücreti ve diğer hakları saklıdır (m.15). Deneme süresi, yıllık izin için gereken bir yıllık sürenin hesabına dahildir.
Sürekli ve süreksiz iş, takım sözleşmesi
Niteliği bakımından en çok otuz iş günü süren işler süreksiz iştir; bu işlerde İş Kanunu'nun bazı hükümleri yerine Türk Borçlar Kanunu uygulanır (m.10). Takım sözleşmesi ise birden çok işçiyi temsilen takım kılavuzunun işverenle yaptığı, yazılı olması gereken sözleşmedir (m.16).
Belirli Süreli Sözleşmenin Erken Feshi
Belirli süreli sözleşme, süre bitmeden ancak haklı bir sebeple feshedilebilir. Haklı sebep olmadan erken fesih hâlinde:
- İşveren feshederse: İşçi, sözleşme süresine uyulsaydı kazanacağı miktarı tazminat olarak isteyebilir (Türk Borçlar Kanunu m.438).
- İşçi haklı sebep olmadan işi bırakırsa: İşveren, aylık ücretin dörtte biri tutarında tazminat ve ayrıca ek zararlarının giderilmesini isteyebilir (TBK m.439).
Örnek durum (temsilidir): Bir proje için 12 aylık belirli süreli sözleşmeyle işe alınan bir çalışanın sözleşmesi, 5. ayın sonunda haklı bir sebep gösterilmeden sona erdiriliyor. Çalışan, kalan 7 aya ait ücretini, bu sürede başka bir işten kazandığı veya kazanmaktan kaçındığı tutarların indirilmesi kaydıyla tazminat olarak talep edebilir.
Rekabet Yasağı ve Gizlilik Hükümleri
İş sözleşmesine, işçinin ayrıldıktan sonra işverenle rekabet etmemesine ilişkin hüküm konulabilir. Rekabet yasağı yazılı yapılmalı; yer, zaman ve iş türü bakımından işçinin ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı biçimde tehlikeye sokmayacak şekilde sınırlandırılmalıdır. Süresi, özel durumlar dışında iki yılı aşamaz (TBK m.444-445).
Sözleşmeden Doğan Uyuşmazlıklar
Ücret, tazminat ve işe iade gibi iş sözleşmesinden doğan taleplerde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (7036 sayılı Kanun m.3). Yazılı sözleşme bulunmayan veya sigortasız çalışılan durumlarda çalışmanın ispatı için hizmet tespiti davası gündeme gelebilir. Sözleşme hazırlanması veya imzalanan bir sözleşmenin incelenmesi için bir iş avukatından destek alınabilir; Bağcılar ve İstoç çevresindeki işyerleri için Bağcılar iş avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu konuda hukuki destek almak için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Bu konuda destek almak ister misiniz?
Durumunuza özel değerlendirme için Esenler'deki büromuzla iletişime geçebilirsiniz.