Hizmet tespiti davası, işverenin SGK'ya hiç bildirmediği veya eksik bildirdiği çalışma sürelerinin ve ücretin mahkeme kararıyla tespit edilmesi için işçinin açtığı davadır. Dava, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesinde açılmalıdır. Karar kesinleşince tespit edilen süreler SGK kayıtlarına işlenir; bu da emeklilik, prim günü ve sağlık hakları bakımından doğrudan sonuç doğurur.
Hangi durumlarda hizmet tespiti davası açılır?
- İşçi hiç sigortalı gösterilmeden çalıştırılmışsa,
- İşe giriş, fiilî başlangıçtan daha geç bir tarihte bildirilmişse,
- Ay içinde çalışılan günler eksik bildirilmişse (örneğin 30 gün yerine 15 gün),
- Ücret SGK'ya gerçekte ödenenden düşük gösterilmişse (prime esas kazancın tespiti),
- İşten ayrılış tarihi fiilî tarihten önce gösterilmişse.
Dayanak, 5510 sayılı Kanun'un 86. maddesidir: Aylık prim ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi işveren tarafından verilmeyen ya da çalıştıkları SGK tarafından tespit edilemeyen sigortalılar, hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurabilir. Mahkeme kararında belirtilen kazanç ve prim günleri SGK tarafından dikkate alınır.
Beş yıllık süre nasıl hesaplanır?
Süre, çalışmanın geçtiği her yılın sonundan itibaren ayrı ayrı işler. Bu süre zamanaşımı değil hak düşürücü süredir; taraflar ileri sürmese bile mahkeme kendiliğinden dikkate alır.
Örnek durum (temsilidir): Bir işçi Mart 2021'den Ağustos 2024'e kadar sigortasız çalışmış olsun. 2021 yılındaki çalışma için süre 31.12.2021'de başlar ve 31.12.2026'da dolar. 2024 yılındaki çalışma için ise süre 31.12.2029'a kadar devam eder. İşçi 2027'de dava açarsa 2021 yılına ait çalışmayı tespit ettirme imkânını büyük ölçüde kaybedebilir.
Yargıtay uygulamasında, işe giriş bildirgesinin verilmiş olması veya çalışmanın SGK tarafından bir şekilde tespit edilmiş olması gibi durumlarda beş yıllık sürenin işlemeyeceği kabul edilebilmektedir. Bu istisnalar dosyaya göre değiştiğinden, süre yaklaşıyorsa beklemeden hukuki destek almak önemlidir.
SGK denetimiyle tespit ile dava arasındaki fark
SGK denetim elemanları bir işyerinde kayıt ve belgeye dayanmadan sigortasız çalışan tespit ederse, işçinin geriye dönük hizmetinden en fazla tespit tarihinden önceki bir yıllık kısım dikkate alınır (5510 sayılı Kanun m.86). Daha uzun süreli kayıt dışı çalışmanın tanınması için genellikle hizmet tespiti davası gerekir. Sigortasız çalıştırmanın işverene yaptırımları için sigortasız işçi çalıştırma cezası yazımıza bakabilirsiniz.
Davanın tarafları, görevli ve yetkili mahkeme
- Davacı: Çalışmanın tespitini isteyen işçi. İşçi vefat etmişse mirasçıları da dava açabilir.
- Davalı: İşveren. Dava, mahkeme tarafından SGK'ya resen ihbar edilir; SGK davaya işveren yanında katılır ve karar kesinleşince uygulamakla yükümlüdür (7036 sayılı Kanun m.4/2).
- Görevli mahkeme: İş mahkemesi; iş mahkemesi olmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi.
- Yetkili mahkeme: Davalının yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesi (7036 sayılı Kanun m.6). Esenler, Bağcılar ve Güngören'deki işyerleri için dava çoğu durumda Bakırköy Adliyesi'ne bağlı iş mahkemelerinde görülür.
Hizmet tespiti davası için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak gerekmez; arabuluculuk zorunluluğu işçi alacakları, tazminatlar ve işe iade davaları içindir. Ayrıca 7036 sayılı Kanun m.4, hizmet akdine tabi zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti taleplerini önceden SGK'ya başvurma şartının dışında tutar.
Hizmet tespiti davasında ispat
Çalışmanın varlığını ispat yükü davacı işçidedir. Ancak sosyal güvenlik hakkı kamu düzenine ilişkin olduğundan hâkim yalnızca tarafların sunduğu delillerle yetinmez, kendiliğinden araştırma yapar. Bu nedenle işverenin davayı kabul etmesi tek başına yeterli sayılmaz; çalışma olgusu araştırılır. Kullanılabilecek başlıca deliller:
- Ücret bordroları, banka hesabına yapılan ödemeler,
- İşyeri giriş kartı, puantaj, vardiya listeleri,
- İşyeriyle yapılan yazışmalar ve mesajlar,
- İşyerinde aynı dönemde kayıtlı çalışan kişilerin ve komşu işyeri çalışanlarının tanıklığı,
- SGK sicil ve işyeri dosyaları, vergi kayıtları.
Uygulamada özellikle aynı dönemde o işyerinde kayıtlı olarak çalışan kişilerin tanıklığı önem taşır. Tanık beyanları, çalışmanın niteliği, süresi ve sürekliliği hakkında somut bilgi içermelidir.
Dava açmadan önce yapılması gerekenler
- e-Devlet üzerinden SGK hizmet dökümünü alın ve eksik ya da hatalı gösterilen dönemleri tek tek not edin.
- Her çalışma yılı için beş yıllık sürenin ne zaman dolduğunu hesaplayın; en eski dönemden başlayın.
- Çalıştığınız dönemde işyerinde kayıtlı olarak çalışan ve tanıklık yapabilecek kişilerin iletişim bilgilerini toplayın.
- Maaşın elden ödendiği dönemler için mesaj, fotoğraf, işyeri kartı gibi çalışmayı gösteren her türlü belgeyi saklayın.
Dava sonunda ne olur?
Mahkeme çalışmanın varlığına karar verirse, tespit edilen süreler ve kazançlar SGK kayıtlarına işlenir. Buna bağlı primler, gecikme zammı ile birlikte işverenden tahsil edilir; işverene ayrıca idari para cezası uygulanabilir. İşçi bakımından prim günü ve sigortalılık süresi artar; bu da emeklilik hesabını doğrudan etkiler.
Hizmet tespiti davası çoğu zaman kıdem, fazla çalışma veya ücret alacaklarıyla birlikte gündeme gelir. Bu alacaklar için arabuluculuk zorunlu olduğundan iki süreci birlikte planlamak gerekir. İşçi alacaklarına ilişkin genel bilgi için iş avukatı sayfamıza, Esenler'deki işyerleri için Esenler iş avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu konuda hukuki destek almak için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Bu konuda destek almak ister misiniz?
Durumunuza özel değerlendirme için Esenler'deki büromuzla iletişime geçebilirsiniz.