Sigortasız işçi çalıştırmanın cezası tek bir sabit tutar değildir. 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesi cezayı aylık brüt asgari ücretin katları olarak belirler; bu yüzden tutar her yıl asgari ücretle birlikte değişir. 2026'da aylık brüt asgari ücret 33.030 TL olduğundan, sigortasız çalıştırmanın denetimde tespit edilmesi hâlinde her bir işçi için 66.060 TL idari para cezası uygulanır. Bu cezaya beyanname cezaları, primler ve gecikme zammı eklenir.
2026 yılında hesapta kullanılan asgari ücret
Asgari Ücret Tespit Komisyonu'nun 23.12.2025 tarihli ve 2025/1 sayılı kararına göre 1.1.2026–31.12.2026 döneminde işçinin bir günlük brüt asgari ücreti 1.101 TL'dir (Resmî Gazete, 26.12.2025, sayı 33119). Aylık (30 günlük) brüt asgari ücret buna göre 33.030 TL'dir. Aşağıdaki 2026 tutarları bu rakam üzerinden hesaplanmıştır. Fiil önceki bir yılda işlenmişse, o yılın asgari ücreti esas alınır.
İşe giriş bildirgesi verilmemesinin cezası
İşveren, işçiyi çalışmaya başlamadan önce "sigortalı işe giriş bildirgesi" ile SGK'ya bildirmek zorundadır. İnşaat, balıkçılık ve tarım işyerlerinde bildirim en geç çalışmaya başlatıldığı gün yapılabilir (5510 sayılı Kanun m.8). Bu yükümlülüğe aykırılığın cezası (5510 sayılı Kanun m.102/1-a):
- Bildirge süresinde verilmezse (işveren sonradan kendisi verirse): her işçi için asgari ücret tutarında, 2026'da 33.030 TL.
- Sigortasız çalıştırma denetimde, mahkeme kararıyla veya kamu kurumlarından gelen bilgilerle tespit edilirse: her işçi için asgari ücretin iki katı, 2026'da 66.060 TL.
- Aynı işyerinde bir yıl içinde tekrar tespit edilirse: her işçi için asgari ücretin beş katı, 2026'da 165.150 TL.
Ceza işçi başına uygulanır; işçinin bir gün mü yoksa birkaç ay mı sigortasız çalıştırıldığı bu kalemin tutarını değiştirmez. "1 günlük sigortasız işçi çalıştırma cezası" diye ayrı bir ceza yoktur; bir günlük sigortasız çalıştırma da yukarıdaki cezayı doğurur.
Beyanname cezası ve diğer maliyetler
Sigortasız çalıştırılan işçi için her ay verilmesi gereken muhtasar ve prim hizmet beyannamesi de verilmemiş olur. Bu durum ayrıca tespit edilen her ay ve her işyeri için ceza doğurur (5510 sayılı Kanun m.102/1-m-4):
- Bilanço esasına göre defter tutanlar: işçi başına asgari ücret tutarı, işyeri başına aylık en fazla asgari ücretin üç katı (2026'da işçi başına 33.030 TL, üst sınır 99.090 TL).
- Diğer defterleri tutanlar (ör. işletme defteri): işçi başına yarım asgari ücret, en fazla asgari ücretin iki katı (2026'da işçi başına 16.515 TL, üst sınır 66.060 TL).
- Defter tutmakla yükümlü olmayanlar: işçi başına asgari ücretin üçte biri, en fazla bir asgari ücret (2026'da işçi başına 11.010 TL, üst sınır 33.030 TL).
Bunlara ek olarak ödenmeyen sigorta primleri gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte tahsil edilir. Sigortasız işçi iş kazası geçirirse SGK'nın yaptığı bütün masraflar da kusur aranmaksızın işverene ödettirilir (5510 sayılı Kanun m.23).
Örnek durum (temsilidir): İşletme defteri tutan bir atölyede iki işçinin 2026 yılı içinde üç ay sigortasız çalıştırıldığı SGK denetiminde tespit ediliyor. İşe giriş bildirgesi cezası 2 × 66.060 = 132.120 TL olur. Beyanname cezası her ay için 2 × 16.515 = 33.030 TL, üç ay için 99.090 TL'dir. İdari para cezalarının toplamı 231.210 TL eder; ceza tebliğden itibaren 15 gün içinde peşin ödenirse dörtte üçü, yani 173.407,50 TL tahsil edilir. Primler ve gecikme zammı bu tutarlara dahil değildir. Gerçek tutar işyerinin defter türüne, dönemine ve tespit şekline göre değişir.
Cezada indirim imkânları
- Kendiliğinden bildirim: İşveren, denetim veya mahkeme kararı gibi bir tespit olmadan, yasal süre geçtikten sonra 30 gün içinde bildirgeyi kendiliğinden verir ve cezayı tebliğden itibaren 15 gün içinde öderse, işe giriş bildirgesi cezası dörtte bir oranında uygulanır (m.102/2). 2026'da bu tutar işçi başına 8.257,50 TL'dir. Bu indirim denetimde tespit edilen durumlara uygulanmaz.
- Peşin ödeme: İdari para cezası itiraz edilmeden, tebliğden itibaren 15 gün içinde peşin ödenirse dörtte üçü tahsil edilir. Peşin ödeme, yargı yoluna başvurma hakkını ortadan kaldırmaz.
Geriye dönük sigortasız çalıştırma
SGK denetiminde kayıt ve belgeye dayanmadan sigortasız çalışan tespit edilirse, işçinin geriye dönük hizmetinden en fazla tespit tarihinden önceki bir yıllık kısım dikkate alınır (5510 sayılı Kanun m.86). İşçi daha uzun süre sigortasız çalıştıysa, bu sürenin tanınması için hizmet tespiti davası açabilir. Dava, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde açılmalıdır.
Cezaya itiraz
SGK'nın idari para cezasına, tebliğden itibaren 15 gün içinde Kuruma itiraz edilebilir; itiraz takibi durdurur. İtiraz reddedilirse karar tebliğinden itibaren 30 gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir; bu süre içinde başvurulmazsa ceza kesinleşir (5510 sayılı Kanun m.102).
Sigortasız çalıştıran işveren nereye şikâyet edilir?
- ALO 170: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın iletişim hattı üzerinden ihbar yapılabilir.
- SGK il veya sosyal güvenlik merkezi: İşyeri bilgileriyle birlikte yazılı başvuru yapılabilir.
İşçi, çalışmaya başladığı tarihten itibaren en geç bir ay içinde sigortalı olarak çalıştığını kendisi de SGK'ya bildirebilir; kendini bildirmemesi ise aleyhine delil sayılmaz (5510 sayılı Kanun m.8). Sigortasız çalıştırılan işçinin çoğu zaman ücret, fazla çalışma ve kıdem alacakları da gündeme gelir; bu alacaklar için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Genel bilgi için iş avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu konuda hukuki destek almak için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Bu konuda destek almak ister misiniz?
Durumunuza özel değerlendirme için Esenler'deki büromuzla iletişime geçebilirsiniz.