Uluslararası Şirket Avukatlığının İşletmelere Sağladığı Avantajlar

Uluslararası şirket avukatlığı, yabancı ortak, yabancı müşteri, yurt dışı tedarikçi veya yabancı çalışan gibi yabancılık unsuru taşıyan ticari ilişkilerde işletmelere sağlanan hukuki destektir. İşletmeye sağladığı temel avantaj, sorun çıkmadan önce sözleşmeyi, uygulanacak hukuku ve uyuşmazlık çözüm yolunu netleştirerek maliyetli belirsizlikleri azaltmaktır. Bu destek özellikle ihracat yapan, yurt dışından mal alan veya yabancı sermayeli şirketlerle çalışan işletmeler için önem taşır.

1. Sözleşmede uygulanacak hukukun belirlenmesi

Yabancılık unsuru taşıyan sözleşmelerde taraflar, sözleşmeye hangi ülke hukukunun uygulanacağını seçebilir. Seçim açıkça yapılabileceği gibi sözleşmeden tereddüde yer vermeyecek biçimde de anlaşılabilir; taraflar seçimi sonradan değiştirebilir (5718 sayılı MÖHUK m.24). Hukuk seçimi yapılmazsa uygulanacak hukuku kanundaki bağlama kuralları belirler; bu da işletmenin öngöremediği bir hukukla karşılaşması sonucunu doğurabilir.

İyi hazırlanmış bir uluslararası sözleşmede genellikle şu konular açıkça düzenlenir:

• Uygulanacak hukuk ve sözleşmenin dili,
• Teslim şartları, riskin geçişi ve ödeme yöntemi,
• Kur farkı ve fiyat değişikliği hükümleri,
• Mücbir sebep, ceza koşulu ve fesih,
• Fikri mülkiyet ve gizlilik,
• Yetkili mahkeme veya tahkim şartı.

2. Yetkili mahkeme, tahkim ve kararların tenfizi

Yer bakımından münhasır yetki bulunmayan hâllerde taraflar, yabancılık unsuru taşıyan ve borç ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarının yabancı bir devlet mahkemesinde görülmesini kararlaştırabilir; bu anlaşmanın yazılı delille ispatı gerekir (MÖHUK m.47). Alternatif olarak tahkim şartı da öngörülebilir.

Yabancı mahkemelerden alınan kesinleşmiş kararların Türkiye'de icra edilebilmesi, yetkili Türk mahkemesinden tenfiz kararı alınmasına bağlıdır. Tenfiz davalarında görevli mahkeme asliye mahkemesidir (MÖHUK m.50-51). Mahkeme; karşılıklılık, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisi ve kamu düzeni gibi şartları inceler (MÖHUK m.54). Bu nedenle sözleşmede yetki ve tahkim hükmü yazılırken, kararın hangi ülkede icra edileceği de baştan düşünülmelidir.

Örnek durum (temsilidir): Tekstilkent'te faaliyet gösteren bir üretici, Avrupa'daki bir alıcıya düzenli mal göndermektedir. Taraflar yalnızca e-posta ve proforma faturayla çalışmış, uygulanacak hukuk ve yetkili mahkeme konusunda hiçbir şey kararlaştırmamıştır. Alıcı ödemeyi geciktirince, alacağın hangi ülkede ve hangi hukuka göre takip edileceği tartışma konusu olur. Baştan yapılmış kısa bir çerçeve sözleşme, bu belirsizliği ortadan kaldırabilirdi.

3. Kişisel verilerin yurt dışına aktarımı

Yurt dışındaki ortak, bulut hizmeti veya grup şirketiyle kişisel veri paylaşan işletmeler için 6698 sayılı KVKK'nın 9. maddesi önemlidir. 7499 sayılı Kanunla yapılan ve 1 Haziran 2024'te yürürlüğe giren değişiklikle yurt dışına aktarım yeniden düzenlendi:

• Aktarım, işleme şartlarından birinin varlığı ve aktarılacak ülke hakkında Kişisel Verileri Koruma Kurulunun yeterlilik kararı bulunması hâlinde yapılabilir.
• Yeterlilik kararı yoksa, ilgili kişinin aktarılan ülkede de haklarını kullanabilmesi kaydıyla, standart sözleşme gibi kanunda sayılan uygun güvencelerden biri sağlanarak aktarım yapılabilir.

Bu kurallar, uluslararası sözleşmelerde veri işleme hükümlerinin ayrıca yazılmasını gerekli kılar. Uygulamada hangi verilerin, hangi amaçla ve hangi ülkeye aktarıldığının bir envanterle belirlenmesi, sözleşmelerin ve aydınlatma metinlerinin buna göre güncellenmesi önerilir. Aktarımın dayandığı güvencenin türüne göre Kuruma bildirim yükümlülüğü de doğabilir.

4. Yabancı çalışan ve yabancı ortak

Yabancı uyruklu personel çalıştırmak isteyen işletmeler için çalışma izni süreçleri 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu'nda düzenlenmiştir. İzinsiz çalıştırma hem işveren hem de çalışan için idari yaptırımlara ve çalışanın sınır dışı edilmesine yol açabilir. İş sözleşmeleri ve çalışma ilişkisine dair konular için iş hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Yabancı sermayeli şirket kuruluşu, pay devri ve ortaklık sözleşmelerinde ise 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun şirketler hukukuna ilişkin hükümleri uygulanır. Ortaklar arası anlaşmalarda yönetim, pay devri kısıtlamaları ve ayrılma koşullarının açıkça yazılması, ileride çıkabilecek uyuşmazlıkları azaltır.

5. Uyuşmazlık çıktığında: ticari arabuluculuk ve mahkeme

Türk hukukuna tabi ticari uyuşmazlıklarda, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6102 sayılı TTK m.5/A). Arabuluculuk, yabancı taraflı uyuşmazlıklarda da taraflara zaman ve maliyet açısından kontrollü bir çözüm imkânı sunar. Süreç hakkında arabuluculuk sayfamızda bilgi bulabilirsiniz.

Anlaşma sağlanamazsa, İstanbul'daki ticari davalar İstanbul Asliye Ticaret Mahkemelerinde görülür. Yetki; sözleşmedeki yetki anlaşmasına, davalının yerleşim yerine ve sözleşmenin ifa yerine göre belirlenir. Yabancı tarafın Türkiye'de malvarlığı yoksa, Türk mahkemesinden alınacak kararın o ülkede tanınıp tanınmayacağı da değerlendirilmelidir; aynı soru, yurt dışında alınacak bir kararın Türkiye'de tenfizi için de geçerlidir.

Uyuşmazlık sürecinde yazışmaların, siparişlerin, teslim belgelerinin ve ödeme kayıtlarının düzenli tutulmuş olması, hangi yol seçilirse seçilsin ispatı kolaylaştırır. Yabancı dildeki belgelerin mahkemeye yeminli tercüme ile sunulması gerektiği de süre planlamasında dikkate alınmalıdır.

Uluslararası şirket avukatlığının işletmeye katkısı

• Öngörülebilirlik: Uygulanacak hukuk, yetki ve ödeme koşulları baştan belirlenir.
• Uyum: Veri aktarımı, yabancı çalışan ve şirketler hukuku kurallarına uygun hareket edilerek idari yaptırım riski azaltılır.
• Tahsil kabiliyeti: Kararın hangi ülkede icra edileceği düşünülerek yetki ve tahkim hükümleri yazılır.
• Maliyet kontrolü: Uyuşmazlıklar mümkün olduğunca arabuluculuk gibi yollarla erken aşamada çözülür.

Hukuki danışmanlıkta avukatlık ücretinin yasal alt sınırları için avukatlık ücretleri sayfasına bakabilirsiniz.

Bu konuda hukuki destek almak için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.