Arabuluculukta Anlaşma Sağlanamazsa Ne Olur?

Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa arabulucu süreci sona erdirir ve bunu bir son tutanakla belgeler. Dava şartı arabuluculukta bu tutanak, mahkemeye gitmenin anahtarıdır: aslı veya arabulucunun onayladığı örneği dava dilekçesine eklenir. İşe iade talebinde dava, son tutanaktan itibaren iki hafta içinde açılmalıdır. Diğer taleplerde arabuluculuk süresince duran zamanaşımı, kaldığı yerden işlemeye devam eder.

Anlaşmazlık her şeyin boşa gittiği anlamına gelmez. Tutanağın içeriği, toplantıya kimin katıldığı ve hangi kalemlerde uzlaşıldığı, sonraki davayı doğrudan etkiler.

Son tutanak nedir, içinde ne yazar?

Son tutanak, arabuluculuk faaliyetinin nasıl bittiğini gösteren resmî belgedir. Arabulucu şu hâllerde süreci sona erdirir ve tutanağı düzenler (HUAK m.18/A-10; iş uyuşmazlıklarında 7036 s. Kanun m.3/11):

• taraflara ulaşılamaması,
• taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması,
• tarafların anlaşması,
• tarafların anlaşamaması.

Tutanağı arabulucu, taraflar, kanuni temsilcileri veya avukatları imzalar. Taraflar imzalamazsa arabulucu, sebebini belirterek tek başına imzalar (HUAK m.17/2). Tutanağa, sürecin nasıl sonuçlandığı dışında hangi hususların yazılacağına taraflar karar verir (m.17/3). Mazeretsiz olarak ilk toplantıya gelmeyen taraf varsa, bu durum da tutanakta belirtilir.

Uygulamada tutanakta genel olarak tarafların kimlik bilgileri, uyuşmazlığın konusu, toplantı tarihleri ve sonuç yer alır. Tarafların teklifleri ve rakamlar, taraflar aksini istemedikçe yazılmaz. Toplantıdan çıkmadan tutanağın bir örneğini almanız, sonraki süreleri doğru hesaplamak için önemlidir.

Dava açma süreleri

Son tutanaktan sonra genel bir “dava açma süresi” yoktur. Süreyi, talebin kendi zamanaşımı veya hak düşürücü süresi belirler. Arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihten son tutanağa kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (HUAK m.18/A-15; 7036 m.3/17). Bazı durumlarda ise kanun özel bir süre öngörür:

Durum	Süre	Dayanak
İşe iade davası	Son tutanaktan itibaren 2 hafta	İş Kanunu m.20
Başvurudan sonra başlatılan icra takibine karşı menfi tespit davası	Son tutanaktan itibaren 2 hafta	HUAK m.18/A-16
İhtiyati tedbir veya ihtiyati haciz sonrası dava açma süresi	Arabuluculuk boyunca işlemez, sonra kaldığı yerden devam eder	HUAK m.18/A-16
Kıdem, ihbar, ticari alacak, kira alacağı gibi diğer talepler	Kalan zamanaşımı süresi	İlgili kanun

Dikkat: İşe iade talebinde iki haftalık süre, son tutanağın düzenlendiği tarihten başlar ve hak düşürücü niteliktedir. Bu süre geçirilirse işe iade davası açılamaz. Kıdem, ihbar ve diğer alacaklar ise ayrıca kendi zamanaşımı içinde istenebilir.

Dava dilekçesine tutanağın eklenmesi

Davacı, son tutanağın aslını veya arabulucunun onayladığı bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır (HUAK m.18/A-2; 7036 m.3/2). Tutanak eklenmemişse mahkeme, bir haftalık kesin süre içinde sunulmasını ister. Bu süre içinde sunulmazsa dava, dilekçe karşı tarafa tebliğ edilmeden usulden reddedilir. Hiç arabulucuya gidilmeden dava açıldığı anlaşılırsa ise süre verilmez; dava doğrudan reddedilir.

Hangi davalarda arabuluculuğun zorunlu olduğunun ayrıntılı listesi dava şartı arabuluculuk hangi davalarda zorunlu yazımızda yer alıyor.

Kısmi anlaşma: Bazı kalemlerde uzlaşılırsa

Taraflar bazı konularda anlaşıp diğerlerinde anlaşamayabilir. Arabuluculuk sonunda üzerinde anlaşılan hususlar hakkında dava açılamaz (HUAK m.18/5). Anlaşılamayan kalemler için ise son tutanakla dava yolu açıktır. Bu yüzden belgelerde hangi kalemin hangi sonuca bağlandığı açıkça ayrılmalıdır.

İşçilik alacaklarında bu ayrım özellikle önemlidir. Örneğin kıdem tazminatında anlaşılıp fazla mesai ücretinde anlaşılamamışsa, dava yalnızca fazla mesai için açılır. İşe iadede işe başlatma konusunda anlaşılırsa; işe başlatma tarihi, boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatı parasal olarak belirlenmelidir. Aksi hâlde anlaşma sağlanamamış sayılır ve son tutanak buna göre düzenlenir (İş Kanunu m.21). İşçi tarafındaki süreç için işçilik alacaklarında zorunlu arabuluculuk ve işe iade davası yazılarımıza bakabilirsiniz.

Örnek durum (temsilidir): Bir kiracı ile ev sahibi, arabulucu önünde birikmiş kira borcunun ödenmesi konusunda anlaşıyor; ancak kira bedelinin yeniden belirlenmesi konusunda anlaşamıyor. Anlaşma belgesine yalnızca borcun tutarı ve ödeme takvimi yazılıyor. Kira bedelinin belirlenmesi talebinin anlaşılamadığı ise tutanakta ayrıca belirtiliyor. Ev sahibi sonraki aşamada yalnızca kira bedelinin tespiti için dava açabilir. Borç kalemi, anlaşma belgesiyle çözülmüş olduğundan yeniden dava konusu yapılamaz.

İlk toplantıya katılmayan tarafın sorumluluğu

Geçerli bir mazeret göstermeden ilk toplantıya katılmayan taraf son tutanakta belirtilir. Bu taraf, sonradan açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile, karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur. Ayrıca lehine, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ne göre belirlenen vekâlet ücretinin yalnızca yarısına hükmedilir (HUAK m.18/A-11; 7036 m.3/12). Bu kural 2024’te değiştirilmiştir. Eski metinde katılmayan tarafın giderlerin tamamından sorumlu olacağı öngörülüyordu.

İki taraf da ilk toplantıya katılmamışsa, açılacak davada tarafların yaptıkları yargılama giderleri kendi üzerlerinde bırakılır. Tüketici uyuşmazlıklarında bu yaptırım tüketici aleyhine uygulanmaz (6502 s. Kanun m.73/A-2).

Arabuluculuk ücreti yargılama giderine eklenir

Anlaşma sağlanamazsa arabuluculuk ücreti şöyle karşılanır (HUAK m.18/A-13):

• Taraflara ulaşılamaması, görüşme yapılamaması veya iki saatten kısa görüşmede anlaşılamaması hâlinde iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir.
• İki saatten uzun görüşmelerde, aşan kısım aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit olarak karşılanır.

Bakanlık bütçesinden ödenen ve taraflarca karşılanan bu ücret, sonradan açılan davada yargılama giderlerinden sayılır. Mahkeme, davanın sonucuna göre bu gideri de haksız çıkan tarafa yükleyebilir. Büronun yaptığı zorunlu giderler de ileride haksız çıkacak taraftan tahsil edilmek üzere Bakanlık bütçesinden karşılanır (m.18/A-14).

Arabulucu neleri yapamaz?

Arabulucu hâkim değildir. Anlaşma sağlanamadığında taraflardan birini haklı ilan edemez, bir tutar belirleyip ödenmesine karar veremez. Kanuna göre niteliği gereği yargısal yetki gerektiren ve sadece hâkimin yapabileceği işlemler arabulucu tarafından yapılamaz (HUAK m.15/4). Buna ek olarak:

• Arabulucu, taraflar çözüm üretemezse bir çözüm önerisi getirebilir (m.15/7). Öneri bağlayıcı değildir; kabul etmek zorunda değilsiniz.
• Tarafsız davranmak ve taraflar arasında eşitliği gözetmek zorundadır (m.9).
• Arabuluculuk yaptığı uyuşmazlıkla ilgili sonraki davada taraflardan birinin avukatı olamaz (m.9/4).
• Görevlendirmeyi yapan büronun yetkili olup olmadığını kendiliğinden dikkate alamaz. Yetki itirazı ancak karşı tarafça yapılabilir.

Gizlilik: Toplantıda söylenenler davada kullanılabilir mi?

Hayır. Taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça arabulucu, taraflar ve görüşmelere katılan diğer kişiler gizliliğe uymak zorundadır (HUAK m.4). Sonraki bir davada veya tahkimde şu beyan ve belgeler delil olarak ileri sürülemez ve bunlar hakkında tanıklık yapılamaz (m.5):

• arabuluculuk daveti veya bir tarafın sürece katılma isteği,
• uyuşmazlığın çözümü için ileri sürülen görüşler ve teklifler,
• süreç sırasında ileri sürülen öneriler ile bir vakıanın veya iddianın kabulü,
• yalnızca arabuluculuk için hazırlanan belgeler.

Mahkeme bu bilgilerin açıklanmasını isteyemez. Bu belgeler sunulsa bile hükme esas alınamaz. Buna karşılık, davada zaten kullanılabilecek bir delil, arabuluculukta sunuldu diye kullanılamaz hâle gelmez (m.5/5). Örneğin bordro veya fatura gibi belgeler davada da sunulabilir. Gizlilik yükümlülüğünü ihlal ederek bir kişinin hukuken korunan menfaatine zarar veren kişi, şikâyet üzerine altı aya kadar hapis cezası ile cezalandırılabilir (m.33).

Bu sayede toplantıda “şu tutarı kabul ederim” demek, davada aleyhinize bir kabul olarak kullanılamaz. Görüşmelerde daha rahat konuşabilmenin hukuki güvencesi budur.

Sonradan anlaşmak mümkün mü?

Evet. Anlaşmazlıkla biten bir arabuluculuk, tarafların daha sonra uzlaşmasına engel değildir. Dava açıldıktan sonra da taraflar ihtiyari arabuluculuğa başvurabilir. Mahkeme de tarafları bu konuda aydınlatıp teşvik edebilir (HUAK m.13/1). Taraflar birlikte arabulucuya başvuracaklarını beyan ederse yargılama, üç ayı geçmemek üzere ertelenir. Bu süre, tarafların birlikte başvurusuyla üç aya kadar uzatılabilir (m.15/5).

Dava sırasında varılan anlaşmaya ilişkin icra edilebilirlik şerhi, davanın görüldüğü mahkemeden istenir (m.18/2). İhtiyari arabuluculukta arabulucuyu taraflar kendileri seçer. Uyuşmazlık, dava içinde sulh veya diğer yollarla da sona erdirilebilir. Arabuluculuğun genel işleyişi için arabuluculuk sayfamıza, şirket tarafındaki uygulama için firmalar için arabuluculuk yazımıza bakabilirsiniz.

Anlaşma çıkmadıktan sonra ilk adımlar

1. Son tutanağın aslını veya onaylı örneğini alın ve düzenlenme tarihini not edin.
2. Talebinizde özel bir dava açma süresi olup olmadığını kontrol edin; işe iade için iki haftayı takvime işleyin.
3. Kısmi anlaşma varsa, hangi kalemlerin anlaşma belgesine girdiğini ve hangilerinin dışarıda kaldığını ayrı bir listeye yazın.
4. Karşı tarafın ilk toplantıya katılıp katılmadığının tutanakta doğru gösterildiğini kontrol edin; bu bilgi yargılama giderlerini etkiler.
5. Davada kullanacağınız belgeleri (sözleşme, bordro, fatura, dekont, yazışma) dosyalayın. Arabuluculukta sunduğunuz bu tür belgeler davada da kullanılabilir.

Sık sorulan sorular

Son tutanağı imzalamazsam ne olur?

Tutanak yine geçerli olarak düzenlenir. Taraflar veya avukatları imzalamazsa arabulucu, imzalanmama sebebini belirterek belgeyi tek başına imzalar (HUAK m.17/2). İmzalamamak, dava yolunun açılmasını veya sürelerin işlemesini engellemez.

Son tutanağın aslını kaybettim; dava açabilir miyim?

Evet. Dava dilekçesine tutanağın aslı yerine arabulucunun onayladığı bir örneği de eklenebilir. Arabulucu, son tutanak dahil süreçle ilgili belgeleri beş yıl süreyle saklamak zorundadır (HUAK m.17/4). Onaylı örneği arabulucudan isteyebilirsiniz.

Arabulucu, açılan davada tanık olarak dinlenebilir mi?

Arabuluculuk sırasında ileri sürülen teklifler, öneriler ve kabuller hakkında arabulucu da dahil kimse tanıklık yapamaz (HUAK m.5). Mahkeme de bu bilgilerin açıklanmasını isteyemez. Kanunun emrettiği veya anlaşmanın uygulanması için gerekli olan dar istisnalar saklıdır.

Anlaşma olmadıktan sonra dava açmazsam ne olur?

Son tutanağın kendisi zamanla geçersiz hâle gelmez. Ancak arabuluculuk boyunca duran zamanaşımı, tutanaktan sonra yeniden işlemeye başlar. İşe iade gibi kısa süreli taleplerde ise iki haftalık süre geçtikten sonra dava açılamaz.