EYT, "emeklilikte yaşa takılanlar" anlamına gelir ve artık bir öneri değil, yürürlükteki bir kanundur. 7438 sayılı Kanun 3 Mart 2023 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Buna göre ilk sigorta girişi 8 Eylül 1999 ve öncesinde olan kişiler, eski kanunlardaki yaş şartı aranmadan, diğer şartları (sigortalılık süresi ve prim günü) tamamladıklarında emekli olabilir.
EYT hangi kanunla yasalaştı?
EYT düzenlemesi, 3 Mart 2023 tarihli ve 32121 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7438 sayılı "Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun" ile getirildi. Kanun, 5510 sayılı Kanun'a geçici 95. maddeyi ekledi.
Geçici 95. maddeye göre, 506 sayılı Kanun geçici 81/B, 1479 sayılı Kanun geçici 10/2, 2925 sayılı Kanun geçici 2/B ve 5434 sayılı Kanun geçici 205. madde hükümlerine göre aylık bağlanacak olanlar, bu hükümlerde yaş dışındaki diğer şartları taşımaları hâlinde yaşlılık veya emekli aylığından yararlanır. Kanun geriye dönük ödeme yapılmayacağını ve geriye dönük hak talep edilemeyeceğini de açıkça belirtir.
EYT kimleri kapsar?
- Kapsamda olanlar: İlk sigorta girişi 8 Eylül 1999 ve öncesinde olan SSK'lılar (4/a), Bağ-Kur'lular (4/b) ve memurlar (4/c).
- Kapsam dışında olanlar: İlk kez 8 Eylül 1999'dan sonra sigortalı olanlar. Bu kişiler için yaş şartı devam eder.
SSK'lılar (4/a) için EYT şartları
4/a kapsamındaki çalışanlar için şartlar 506 sayılı Kanun'un geçici 81/B maddesinden gelir. Yaş şartı kalktığı için geriye iki şart kalır:
- Sigortalılık süresi: Kadınlarda 20 yıl, erkeklerde 25 yıl.
- Prim günü: 23.5.2002 tarihindeki sigortalılık süresine göre kademeli olarak 5000 ile 5975 gün arasında değişir. Sigorta başlangıcı eski olanlar için 5000 gün, 1999'a yaklaştıkça daha yüksek gün sayısı aranır.
Bağ-Kur'lular ve memurlar için ise kendi kanunlarındaki (1479, 2925 ve 5434 sayılı Kanunlar) geçici maddelerde yer alan, yaş dışındaki şartlar uygulanır. Bu şartlar SSK'lılardan farklıdır; özellikle karma hizmeti olanlarda hangi statüye göre aylık bağlanacağı ayrıca incelenmelidir.
Örnek durum (temsilidir): İlk sigorta girişi 1996 olan bir kadın işçi, 2016'da 20 yıllık sigortalılık süresini doldurmuş, ancak 2023'e kadar yaş şartı nedeniyle emekli olamamıştır. Hizmet dökümüne göre kendisine uygulanacak prim günü şartını da tamamlamışsa, 7438 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesinden sonra yaşına bakılmaksızın emeklilik başvurusu yapabilir. Aylık, geriye dönük değil, başvurudan sonraki dönem için bağlanır.
Prim günü eksik olanlar ne yapabilir?
Prim günü eksik olanlar, eksik günlerini çalışarak ya da borçlanma yoluyla tamamlayabilir. En sık başvurulan borçlanmalar askerlik ve doğum borçlanmasıdır (5510 sayılı Kanun m.41). Bu Kanun'a göre, sigortalılık başlangıcından önceki bir süre borçlanılırsa sigortalılık başlangıç tarihi, borçlanılan gün sayısı kadar geriye götürülür. Bu kural, 8 Eylül 1999'dan kısa bir süre sonra ilk kez sigortalı olmuş kişilerin EYT kapsamına girmesini sağlayabilir. Borçlanma tutarının ödenmesi gerekir; ödenmeyen borçlanma süreleri hizmetten sayılmaz.
Staj ve çıraklık süreleri sayılır mı?
Meslek lisesi stajyerleri ve çıraklar gibi 5510 sayılı Kanun m.5 kapsamındaki kişiler için yalnızca kısa vadeli sigorta kollarına (iş kazası ve meslek hastalığı gibi) ilişkin prim ödenir. Bu nedenle bu süreler kural olarak emeklilik için gereken prim günü ve sigortalılık başlangıcı bakımından dikkate alınmaz. 7438 sayılı Kanun bu konuda bir değişiklik getirmemiştir.
EYT'liler kıdem tazminatı alabilir mi?
1475 sayılı Kanun'un yürürlükteki 14. maddesine göre, 506 sayılı Kanun geçici 81. maddedeki sigortalılık süresi ve prim günü şartlarını tamamlayarak kendi isteğiyle işten ayrılan işçi kıdem tazminatına hak kazanır. İşçinin ayrıca aynı işverende en az bir yıl çalışmış olması gerekir. Bu durumda işçinin SGK'dan şartları taşıdığını gösteren yazıyı alarak işverene başvurması uygulamada izlenen yoldur. Kıdem tazminatında zamanaşımı beş yıldır (4857 sayılı Kanun ek m.3).
Başvuru ve aylık hesabı
Emeklilik başvurusu SGK'ya yazılı olarak veya e-Devlet üzerinden yapılabilir. Başvurudan önce e-Devlet'teki hizmet dökümünün kontrol edilmesi ve eksik ya da hatalı bildirilen dönemler varsa bunların düzeltilmesi önemlidir. Sigortasız çalışılan dönemler için hizmet tespiti davası gündeme gelebilir. Aylık tutarı; prim ödeme gün sayısına, prime esas kazançlara ve hizmetin hangi dönemlerde geçtiğine göre SGK tarafından hesaplanır. SGK'nın ret kararı veya aylık hesabına itiraz için önce Kuruma başvurmak, sonra iş mahkemesine gitmek gerekir (7036 sayılı Kanun m.4).
SSK'lılar ve Bağ-Kur'lular için yaşlılık aylığı, kural olarak yazılı istek tarihini takip eden ay başından itibaren bağlanır (5510 sayılı Kanun m.30). Bu nedenle şartların tamamlandığı tarihi beklemeden başvuru planlaması yapmak, ay kaybını önler. Çalışmaya devam eden 4/a sigortalıların başvuru öncesinde işten ayrılması gerekip gerekmediği ve emeklilik sonrasında çalışmanın sonuçları, SGK'dan veya bir hukukçudan ayrıca teyit edilmelidir.
Emeklilik ve kıdem tazminatı birlikte değerlendirilmesi gereken konulardır. İşçi alacakları için iş avukatı sayfamıza, kıdem ve diğer alacaklarda dava öncesi zorunlu süreç için arabuluculuk sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu konuda hukuki destek almak için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Bu konuda destek almak ister misiniz?
Durumunuza özel değerlendirme için Esenler'deki büromuzla iletişime geçebilirsiniz.