Bir yakınınız gözaltına alındıysa, gözaltı süresi kural olarak yakalama anından itibaren 24 saati geçemez (yakalama yerine en yakın hâkime götürme için zorunlu yol süresi hariç). Bu sürede kişi ya serbest bırakılır ya da savcılığa, oradan da gerekirse sulh ceza hâkimliğine götürülür. Yakınların yapabileceği en yararlı şey; kişinin hangi birimde tutulduğunu öğrenmek, bir avukata ulaşmak ve dosya ayrıntılarını telefonda ya da sosyal medyada paylaşmamaktır.
Aşağıdaki bilgiler genel çerçevedir. Somut dosya için ceza avukatı sayfamızda sürecin tamamı anlatılıyor.
Gözaltı süreleri
- Genel kural: Gözaltı süresi, yakalama anından itibaren 24 saati geçemez. Yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilme için zorunlu süre ayrıca hesaplanır ve 12 saatten fazla olamaz (CMK m.91/1).
- Toplu suçlar: Toplu olarak işlenen suçlarda, delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle Cumhuriyet savcısı, gözaltı süresinin her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün süreyle uzatılmasına yazılı olarak emir verebilir (CMK m.91/3).
- Farklı rejimler: Bazı suç tiplerinde (örneğin terör suçları veya toplumsal olaylar sırasında işlenen suçlar) farklı süreler uygulanabilir. Bu nedenle sürenin ne zaman dolacağını avukatınız aracılığıyla teyit edin.
Gözaltına alınan kişi serbest bırakılmazsa, en geç bu sürelerin sonunda sulh ceza hâkimi önüne çıkarılır ve bu sorguda müdafii de hazır bulunur (CMK m.91/7).
Ailenin haberdar edilmesi
Şüpheli yakalandığında, gözaltına alındığında veya gözaltı süresi uzatıldığında, Cumhuriyet savcısının emriyle bir yakınına veya belirlediği bir kişiye gecikmeksizin haber verilir (CMK m.95/1). Size bu haber ulaştığında şunları not edin:
- Kişinin tutulduğu birim (karakol veya emniyet şube müdürlüğü) ve adresi
- Arayan görevlinin adı ve birimin telefon numarası
- Gözaltına alınma saati (sürenin hesaplanması için önemlidir)
- Yakınınızın sağlık durumu ve kullanması gereken ilaçlar
Avukatla görüşme hakkı
Gözaltındaki kişi, soruşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla avukatın yardımından yararlanabilir (CMK m.149). Avukat, gözaltındaki kişiyle vekâletname aranmaksızın, her zaman ve konuşulanları başkalarının duyamayacağı bir ortamda görüşebilir (CMK m.154/1). Kişi avukat tutamayacak durumdaysa ve isterse baro tarafından müdafi görevlendirilir. Alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda ve çocuk şüphelilerde müdafi, istek aranmadan görevlendirilir (CMK m.150). İfade sırasında hangi hakların hatırlatılması gerektiğini ifadeye çağrıldım rehberinde bulabilirsiniz.
Gözaltına karşı sulh ceza hâkimliğine başvuru
Yakalama, gözaltına alma ve gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin savcı emrine karşı; yakalanan kişi, avukatı, kanuni temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derece kan hısımı, hemen serbest bırakılmayı sağlamak için sulh ceza hâkimine başvurabilir. Hâkim incelemeyi evrak üzerinden yapar ve başvuruyu derhâl, her hâlde 24 saat dolmadan sonuçlandırır (CMK m.91/5).
Tutuklama istenirse
- Savcı ifadeyi aldıktan sonra kişiyi serbest bırakabilir, adli kontrol isteyebilir ya da tutuklama talebiyle sulh ceza hâkimliğine sevk edebilir.
- Soruşturma evresinde tutuklama kararını, savcının istemi üzerine sulh ceza hâkimi verir (CMK m.101/1).
- Tutuklama istendiğinde kişi, seçeceği veya baronun görevlendireceği bir avukatın yardımından yararlanır (CMK m.101/3).
- Hâkim tutuklama yerine adli kontrol (yurt dışı çıkış yasağı, imza yükümlülüğü, konutu terk etmeme gibi) uygulayabilir (CMK m.109).
- Tutuklama kararına itiraz edilebilir. İtirazı kural olarak sulh ceza hâkimliğinin yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler (CMK m.268/3-b).
Dikkat: Kanunda ayrıca bir süre öngörülmeyen hâllerde itiraz süresi, kararın öğrenildiği günden itibaren iki haftadır (CMK m.268/1; bu süre 2024 yılında yedi günden iki haftaya çıkarılmıştır). Yine de adli kontrol lehine belgeleri ilk günlerde toplamak, itirazı güçlendirir.
Yakınların yapabilecekleri
- Nüfus kayıt örneği ve yerleşim yeri belgesi (e-Devlet) hazırlamak; sabit bir adres adli kontrol değerlendirmesinde önemlidir
- Çalıştığını gösteren belgeler: SGK hizmet dökümü, işyeri yazısı
- Varsa sağlık raporu, düzenli kullanılan ilaçların listesi
- Bakmakla yükümlü olduğu kişileri gösteren belgeler (çocuk, yaşlı veya engelli yakın)
- Avukatın iletişim bilgisini kolluk birimine iletmek
Hangi belgelerin işe yarayacağını belge kontrol listesi aracında “Ceza soruşturması (şüpheli)” başlığı altında görebilirsiniz.
Yakınların yapmaması gerekenler
- Telefonda ve sosyal medyada dosya konuşmayın. Olayın ayrıntılarını, tanıkları veya delilleri mesaj gruplarında paylaşmak, yakınınızın aleyhine sonuç doğurabilir.
- Tanıklarla veya karşı tarafla temas kurmayın. İyi niyetli bir görüşme bile baskı olarak yorumlanabilir ve tutuklama nedenlerinin değerlendirilmesini etkileyebilir.
- Delil niteliğindeki eşya veya kayıtları silmeyin, saklamayın. Bu davranış ayrı bir soruşturmaya konu olabilir.
- “Yakınınızı çıkaralım” diyerek para isteyenlere itibar etmeyin. Kolluk veya savcılık görevlileri telefonda para, şifre ya da banka bilgisi istemez.
Ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlamalarda süreç için ağır ceza avukatı sayfasına, adliyede hangi birime gideceğinizi öğrenmek için adliye rehberine, tutanaklarda geçen terimler için hukuk sözlüğüne bakabilirsiniz.