İfade çağrısı, hakkınızda suç işlendiğinin kabul edildiği anlamına gelmez. Savcılık ya da kolluk, bir olayla ilgili sizin anlatacaklarınızı kayda geçirmek istiyor demektir. İlk yapmanız gereken, çağrı kâğıdında hangi sıfatla (tanık, şüpheli veya müşteki) çağrıldığınızı, çağıran birimi, dosya numarasını ve tarihi okumaktır. Şüpheli olarak çağrıldıysanız, avukatla gitme ve susma hakkınız vardır.
Bu sayfa genel bilgi verir. Dosyanıza özel değerlendirme için ceza avukatı sayfamızdaki açıklamalara bakabilirsiniz.
Çağrı kâğıdını okuyun: tanık mı, şüpheli mi?
Ceza Muhakemesi Kanunu’na (CMK) göre ifadesi alınacak kişi davetiye ile çağrılır; çağrılma nedeni açıkça belirtilir ve gelmezse zorla getirileceği yazılır (CMK m.145).
- Şüpheli: Soruşturma evresinde, suç şüphesi altında bulunan kişidir. Aşağıda anlatılan müdafi ve susma hakları en çok bu durumda önem taşır.
- Tanık: Olay hakkında bilgisi olan kişidir. Tanık doğruyu söylemekle yükümlüdür. Şüphelinin eşi, nişanlısı, üstsoy ve altsoyu ile kanunda sayılan diğer yakınları tanıklıktan çekinebilir (CMK m.45). Her tanık, kendisini veya bu yakınlarını suçlayabilecek sorulara cevap vermekten çekinebilir (CMK m.48).
- Müşteki: Suçtan zarar gördüğünü söyleyerek şikâyette bulunan kişidir.
Tanık olarak başlayan bir ifadede sorular sizi hedef almaya başlarsa, CMK m.48’deki cevap vermeme hakkınızı kullanabilir ve bunun tutanağa yazılmasını isteyebilirsiniz.
Şüpheli olarak çağrıldıysanız haklarınız
İfade başında aşağıdaki hakların size bildirilmesi gerekir (CMK m.147):
- Suçlamayı öğrenme: Size yüklenen suç anlatılır.
- Avukat (müdafi) hakkı: Müdafi seçebilir, ifadeniz sırasında avukatınızı yanınızda bulundurabilirsiniz. Soruşturma evresinde ifade alırken en çok üç avukat hazır bulunabilir. Avukatın sizinle görüşme ve yanınızda olma hakkı engellenemez, kısıtlanamaz (CMK m.149).
- Baro tarafından avukat: Avukat tutacak durumda değilseniz ve isterseniz, baro tarafından bir müdafi görevlendirilir (CMK m.147, m.150/1).
- Zorunlu müdafi: Şüpheli çocuksa, kendisini savunamayacak derecede malulse veya sağır ve dilsizse, istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir. Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda da aynı kural uygulanır (CMK m.150/2-3). Bu tür ağır suçlamalar için ağır ceza avukatı sayfasına da göz atabilirsiniz.
- Susma hakkı: Yüklenen suç hakkında açıklama yapmamak kanuni hakkınızdır. Kimliğinize ilişkin soruları ise doğru cevaplamak zorundasınız.
- Lehinize delil isteme: Şüpheden kurtulmak için somut delillerin toplanmasını isteyebilirsiniz.
İfade özgür iradenize dayanmalıdır. Kötü davranma, yorma, aldatma, tehdit veya kanuna aykırı bir yarar vaadi yasaktır; bu yollarla alınan ifade rızanızla verilmiş olsa bile delil olarak değerlendirilemez (CMK m.148).
Kolluk ifadesi ile savcılık ifadesi
İfadeniz karakolda (kolluk) ya da doğrudan Cumhuriyet savcısı tarafından alınabilir. İkisi arasında önemli bir fark vardır: Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme önünde sizin tarafınızdan doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (CMK m.148/4). Aynı olayla ilgili ifadenizin yeniden alınması gerekirse bu işlemi yalnızca Cumhuriyet savcısı yapabilir (CMK m.148/5).
Savcılık ifadesinden sonra çoğu zaman serbest bırakılırsınız. Savcı, tutuklama veya adli kontrol isterse sulh ceza hâkimliğine sevk söz konusu olur; bu süreç yakınım gözaltına alındı rehberinde anlatılıyor.
Dikkat: Çağrıda belirtilen gün ve saatte gidemeyecekseniz, bunu önceden çağıran birime bildirin. Mazeretsiz gelmeyen şüpheli hakkında zorla getirme kararı verilebilir (CMK m.146).
Yanınıza alın
- Geçerli kimlik kartı
- Çağrı kâğıdı, tebligat veya çağrı mesajının ekran görüntüsü
- Soruşturma (dosya) numarası
- Olayla ilgili belgelerin örnekleri (yazışma, sözleşme, dekont); asıllarını vermeniz gerekmez
- Olayın tarih ve saatlerini gösteren kısa, kendinize ait bir not
- Avukatınızın iletişim bilgisi
- Düzenli kullandığınız ilaçlar
Hangi belgelerin işe yarayacağını görmek için belge kontrol listesi aracındaki “Ceza soruşturması (şüpheli)” listesini kullanabilirsiniz.
İfade sırasında adım adım
- Hangi sıfatla dinlendiğinizi ve size yüklenen suçu netleştirin.
- Avukat isteyip istemediğinizi açıkça söyleyin ve bunun tutanağa yazılmasını isteyin.
- Soruyu anlamadan cevap vermeyin. Bilmediğiniz konuda tahmin yürütmeyin; “hatırlamıyorum” ya da “bilmiyorum” demek de bir cevaptır.
- Belge veya tanık göstermek istiyorsanız bunu söyleyin; lehinize olan delillerin toplanmasını isteyebilirsiniz.
- Tutanağı baştan sona okuyun. Kanun, tutanak içeriğinin ifade veren ve hazır bulunan müdafi tarafından okunduğunun tutanağa yazılmasını ister (CMK m.147).
- Söylemediğiniz bir şey yazılmışsa ya da eksik varsa düzeltilmesini isteyin. Düzeltilmezse imzadan çekinebilirsiniz; bu durumda çekinme nedeni tutanağa geçirilir.
Kendi ifade tutanağınız, dosyaya kısıtlama kararı getirilse bile avukatınızın inceleyebileceği belgeler arasındadır (CMK m.153/3).
İfadeden sonra
- Olayla ilgili konuşmaları sosyal medyada veya mesajlaşma gruplarında paylaşmayın.
- Size gelen tebligatları saklayın; e-Devlet üzerinden tebligat adresinizin güncel olduğunu kontrol edin.
- Karşı tarafla veya tanıklarla olay hakkında konuşmaktan kaçının.
- Bazı suçlarda dosya uzlaştırmaya gönderilebilir; hangi suçların bu kapsamda olduğunu uzlaşma kapsamındaki suçlar yazısında bulabilirsiniz.
Tutanakta geçen “müdafi”, “adli kontrol” veya “kovuşturmaya yer olmadığı” gibi terimlerin anlamı için hukuk sözlüğüne, adliyede nereye gideceğiniz için adliye rehberine bakabilirsiniz.