İşten çıkarıldıysanız ilk yapmanız gereken, fesih bildirimini saklamak ve size hangi gün tebliğ edildiğini not etmektir. İşe iade istiyorsanız, bu tarihten itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmanız gerekir. Kıdem, ihbar ve yıllık izin ücreti gibi alacaklar için süre daha uzundur; ancak bu alacaklarda da dava açmadan önce arabuluculuk zorunludur.
İş hukukundaki haklarınızın genel çerçevesi iş avukatı sayfamızda anlatılıyor. Bu rehber ilk günlerde yapılacaklara odaklanır.
Fesih bildirimini saklayın, tarihi not edin
İşveren fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin bir şekilde belirtmek zorundadır. İşçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle, kural olarak savunması alınmadan belirsiz süreli sözleşme feshedilemez (İş Kanunu m.19).
- Bildirimin aslını veya fotoğrafını saklayın.
- Elden verildiyse teslim aldığınız günü, noter veya e-posta ile geldiyse tebliğ tarihini not edin.
- Bildirime “tebliğ almaktan imtina etti” gibi bir not düşülmek istenirse, yanınızdaki kişileri ve saati kaydedin.
İşe iade: süreler kısa
- Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde, işe iade talebiyle arabulucuya başvurulur (İş Kanunu m.20; 7036 sayılı Kanun m.3).
- Arabulucu başvuruyu, görevlendirildiği tarihten itibaren kural olarak üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir (7036 s. Kanun m.3/10).
- Anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir (İş Kanunu m.20).
İşe iade isteyebilmek için genel olarak otuz veya daha fazla işçi çalışan bir işyerinde, en az altı aylık kıdemle ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışıyor olmanız gerekir (İş Kanunu m.18). Ayrıntılar için işe iade davası yazısına bakabilirsiniz.
Dikkat: İşe iade için bir aylık süre fesih bildiriminin tebliğiyle başlar ve kaçırılırsa işe iade yolu kapanabilir. İşverenle görüşmeleri sürdürmek bu süreyi durdurmaz.
Kıdem, ihbar, izin ve diğer alacaklar
İşe iade istemeseniz bile, iş sözleşmesinin sona ermesiyle bazı alacaklar doğabilir:
- Kıdem tazminatı: Kanundaki şartlarla, genel olarak en az bir yıl çalışmış işçiye ödenir. Ayrıntılar: kıdem tazminatı nedir, kimler alabilir.
- İhbar tazminatı: Bildirim süreleri kıdeme göre 2, 4, 6 ve 8 haftadır; süreye uyulmadan yapılan fesihte bu sürelerin ücreti tutarında tazminat doğar (İş Kanunu m.17).
- Kullanılmamış yıllık izin ücreti: Sözleşme sona erdiğinde ödenir.
- Fazla çalışma, ücret ve diğer alacaklar.
- Kötüniyet tazminatı: İş güvencesi kapsamı dışındaki işçilerde, fesih hakkının kötüye kullanılması hâlinde gündeme gelir. Bkz. kötüniyet tazminatı.
Tahmini tutarı görmek için kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama, yıllık izin hesaplama ve fazla mesai hesaplama araçlarını kullanabilirsiniz. Bu araçların sonuçları yaklaşık değerdir.
Bu alacaklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 s. Kanun m.3/1). Kıdem, ihbar ve kötüniyet tazminatı ile yıllık izin ücretinde zamanaşımı beş yıldır (İş Kanunu Ek m.3). Arabuluculuğun sizin durumunuzda zorunlu olup olmadığını arabuluculuk zorunlu mu aracıyla kontrol edebilir, sürecin işleyişini arabuluculuk sayfasında okuyabilirsiniz.
SGK çıkış kaydını kontrol edin
e-Devlet’te “SGK Tescil ve Hizmet Dökümü” hizmetinden işten çıkış tarihinizi ve işten ayrılış nedeni (çıkış kodu) bilgisini kontrol edin. Örneğin siz istifa etmediğiniz hâlde istifa görünüyorsa, bu kaydın ekran görüntüsünü alın. Çıkış kodu, işsizlik ödeneği başvurunuzu ve açacağınız davadaki tartışmaları etkileyebilir.
İbraname ve ikale belgelerine dikkat
İşten çıkış sırasında “ibraname”, “ikale sözleşmesi” veya “hiçbir alacağım yoktur” yazan bir belge imzalamanız istenebilir. İmzalamak zorunda değilsiniz. İşçinin alacağına ilişkin ibranın geçerli olması için; yazılı olması, sözleşmenin sona ermesinden itibaren en az bir ay geçmiş olması, alacağın türü ve miktarının açıkça yazılması ve ödemenin eksiksiz ve banka aracılığıyla yapılması gerekir (Türk Borçlar Kanunu m.420). Karşılıklı anlaşmayla ayrılma teklifi için ikale sözleşmesi yazısına bakabilirsiniz.
Toplamanız gereken belgeler
- Kimlik kartı
- Fesih bildirimi ve tebliğ tarihini gösteren belge (zarf, e-posta, noter ihtarnamesi)
- İş sözleşmesi ve varsa ekleri
- Son 12 aya ait bordrolar ve maaşın yattığı banka hesap dökümleri
- SGK hizmet dökümü (e-Devlet)
- Varsa savunma istem yazısı ve verdiğiniz savunma
- Çalışma saatlerini gösteren kayıtlar: giriş-çıkış kayıtları, vardiya çizelgesi, mesajlar
- Yıllık izin kullanımını gösteren belgeler
- Çalışmanızı bilen tanıkların adları
Bu listeyi yazdırmak veya işaretlemek için belge kontrol listesi aracını kullanabilirsiniz.
Dikkat: İşsizlik ödeneği için fesih tarihini izleyen günden itibaren otuz gün içinde İŞKUR’a başvurun; mücbir sebep dışında gecikilen süre ödenek süresinden düşülür (4447 s. Kanun m.48).