"SGK avukatlığı" iki farklı anlamda kullanılır: Sosyal Güvenlik Kurumu'nun kendi davalarını takip eden kurum avukatları ve SGK ile uyuşmazlığı olan çalışanlara, emeklilere veya işverenlere hukuki destek veren serbest avukatlar. Aramalarda kastedilen genellikle ikincisidir; yani hizmet tespiti, emeklilik, iş kazası, prim borcu veya idari para cezası gibi konularda SGK'ya karşı hak arama sürecidir.
SGK uyuşmazlıkları hangi konuları kapsar?
- Hizmet tespiti: SGK'ya hiç ya da eksik bildirilen çalışma sürelerinin tespiti. Ayrıntılar için hizmet tespiti davası yazımıza bakabilirsiniz.
- İş kazası ve meslek hastalığı tespiti: SGK'nın bir olayı iş kazası saymaması veya maluliyet oranına itiraz.
- Emeklilik ve yaşlılık aylığı: Aylık bağlama talebinin reddi, başlangıç tarihi veya aylık hesabına itiraz, EYT kapsamındaki uyuşmazlıklar.
- Borçlanma talepleri: Askerlik, doğum veya yurt dışı borçlanmasına ilişkin ret kararları.
- Prim borcu ve re'sen tahakkuk: SGK'nın işverene tebliğ ettiği prim borçlarına itiraz.
- İdari para cezaları: Sigortasız işçi çalıştırma, belge vermeme gibi nedenlerle kesilen cezalar.
- Genel sağlık sigortası: GSS prim borcu ve tescil uyuşmazlıkları.
SGK'ya karşı dava açmadan önce ne yapılmalı?
5510 sayılı Kanun ve diğer sosyal güvenlik mevzuatından doğan uyuşmazlıklarda, SGK'ya karşı dava açmadan önce Kuruma başvurmak zorunludur. Kurum 60 gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır. Kuruma başvuruda geçen süre, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesabında dikkate alınmaz (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.4).
Bu kuralın önemli bir istisnası vardır: Hizmet akdine tabi çalışma nedeniyle zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti taleplerinde (hizmet tespiti) önceden SGK'ya başvurmak gerekmez. Bu davalar doğrudan işverene karşı açılır ve SGK'ya mahkemece ihbar edilir.
Örnek durum (temsilidir): Bir işçi, askerlik borçlanması talebinin reddedildiğini öğreniyor ve doğrudan iş mahkemesinde dava açmayı düşünüyor. Önce SGK'ya yazılı başvuru yapması ve cevabı ya da 60 günlük sürenin dolmasını beklemesi gerekir. Aksi hâlde dava, dava şartı eksikliği nedeniyle reddedilebilir.
İdari para cezası ve prim borcuna itiraz süreleri
İşverenler açısından en sık karşılaşılan SGK uyuşmazlıkları idari para cezaları ve prim borçlarıdır. Süreler kısadır ve kaçırılırsa ceza veya borç kesinleşebilir:
- İdari para cezası: Tebliğden itibaren 15 gün içinde SGK'ya itiraz edilebilir; itiraz takibi durdurur. İtiraz reddedilirse karar tebliğinden itibaren 30 gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir. Ceza itiraz edilmeden 15 gün içinde peşin ödenirse dörtte üçü tahsil edilir ve bu ödeme dava hakkını ortadan kaldırmaz (5510 sayılı Kanun m.102).
- Re'sen tahakkuk edilen prim borcu: Tebliğden itibaren bir ay içinde ilgili SGK ünitesine itiraz edilebilir; itirazın reddi hâlinde kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde yetkili iş mahkemesine başvurulabilir. Mahkemeye başvurmak, prim borcunun takibini durdurmaz (5510 sayılı Kanun m.86).
Örnek durum (temsilidir): Bağcılar'da küçük bir işletme, SGK denetiminde iki işçinin sigortasız çalıştırıldığı gerekçesiyle idari para cezası tebligatı alıyor. İşletme, işçilerden birinin denetim tarihinde işe başlamadığını ve giriş bildirgesinin süresinde verildiğini düşünüyor. Tebliğden itibaren 15 gün içinde SGK'ya itiraz etmezse ceza kesinleşme yoluna girer; itiraz ederse takip durur ve itiraz reddedilirse 30 gün içinde idare mahkemesine başvurabilir.
SGK davaları hangi mahkemede görülür?
Sosyal güvenlik uyuşmazlıkları kural olarak iş mahkemelerinde görülür. İdari para cezalarına karşı dava ise idare mahkemesinde açılır. Yetkili iş mahkemesi, genel olarak davalının yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesidir (7036 sayılı Kanun m.6). İstanbul'da Esenler, Bağcılar ve Güngören çoğu durumda Bakırköy Adliyesi'nin yargı çevresindedir; Bakırköy Adliyesi'ne bağlı hukuk mahkemeleri Bahçelievler'deki ek hizmet binasında bulunur. Bayrampaşa için İstanbul Adliyesi (Çağlayan), Sultangazi ve Gaziosmanpaşa için Gaziosmanpaşa Adliyesi, Başakşehir için Küçükçekmece Adliyesi gündeme gelir.
Sosyal güvenlik davalarında dikkat edilmesi gerekenler
- Belgeleri erken toplayın: e-Devlet'ten alınan hizmet dökümü, işe giriş ve çıkış bildirgeleri, SGK yazıları ve tebliğ zarfları sürelerin hesabı için gereklidir.
- Tebliğ tarihini not edin: İtiraz süreleri tebliğden başlar. Elektronik tebligatta tebliğ tarihinin nasıl belirlendiğine ayrıca dikkat edilmelidir.
- İşçi alacaklarıyla birlikte değerlendirin: Sigortasız çalışma çoğu zaman ücret, fazla çalışma ve kıdem alacaklarıyla birlikte ortaya çıkar. Bu alacaklar için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur; hizmet tespiti için ise böyle bir şart yoktur.
SGK uyuşmazlığında avukat seçerken nelere bakılmalı?
Türkiye Barolar Birliği meslek kuralları ve avukatlara getirilen reklam yasağı, avukatların kendilerini diğer avukatlardan üstün gösteren unvan veya nitelemeler kullanmasına izin vermez; "SGK avukatı" da resmî bir unvan değildir. Seçim yaparken nesnel ölçütlere bakmak daha doğrudur:
- Avukatın İstanbul Barosu avukat sorgulama ekranında kayıtlı olup olmadığı,
- Çalışma alanları arasında iş ve sosyal güvenlik hukukunun bulunup bulunmadığı,
- Başvuru, itiraz ve dava süreleri hakkında size açık bilgi verip vermediği,
- Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne uygun, yazılı bir ücret sözleşmesi önerip önermediği,
- Bürosuna ulaşımın ve iletişimin sizin için ne kadar kolay olduğu.
SGK ve iş hukuku uyuşmazlıklarına ilişkin genel çerçeve için iş avukatı sayfamıza, Esenler'deki işyerleri için Esenler iş avukatı sayfamıza, resmî ücret tarifeleri için avukatlık ücretleri sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu konuda hukuki destek almak için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Bu konuda destek almak ister misiniz?
Durumunuza özel değerlendirme için Esenler'deki büromuzla iletişime geçebilirsiniz.